واکاوی تاویل اشاری آیات قرآن در عرایس البیان و شرح شطحیّات روزبهان بقلی

این جستار که مطالعه‌ای کتابخانه‌ای، به‌روش تحلیل، توصیف و مقایسه است، در دو بخش تنظیم شده است. بخش نخست به‌معرّفی روش تاویل اشاری آیات قرآن می‌پردازد که طیّ آن، مووّل کلمه‌ای را برمی‌گزیند و هر حرف آن را به حرف آغازین کلمه‌ای دیگر نسبت می‌دهد و بدین ترتیب، نگرش خود نسبت به متن را مطرح می‌سازد. بخش دوم این تحقیق جایگاه تاویل اشاری در آثار روزبهان بقلی(606-522 ه.ق)، معروف به «شیخ شطّاح» را در کتاب‌های عرایس البیان و شرح شطحیّات واکاوی می‌کند. او این رویکرد بدیع را در تشریح معانی مقطّعات و غیر مقطّعات قرآن کریم به کار برده است. او که خود به اهمّیّت تاویل اشاری اشاره کرده، در بعضی موارد حروف کلمات تاویل‌شونده را به کلماتی نسبت می‌دهد که با همان حرف شروع می‌شوند و در برخی موارد عرصه را بر روی ذوق خویش می‌گشاید تا آنچه ضمیر او از الهامات عرفانی دریافت کرده است، با کمک روش تاویل اشاری بیان کند. در این موارد، روزبهان به انتساب حروف کلمۀ مورد نظرش به حروف آغازین کلمات دیگر پای‌بند نمی‌ماند. در چنین مواردی، آن حرف که برای تاویل اشاری برگزیده، نه در ابتدا، بلکه در میانه یا انتهای کلمات منسوب قرار دارند. علاوه بر بُعد روش‌شناختی، از نظر محتوا نیز در مقطّعات یا غیر مقطّعاتی که او برای تاویل اشاری برمی‌گزیند، گاهی به روش تفسیر بالماثور می‌گراید و دیدگاه تاویلی خویش را با احادیث و روایات معصومین(ع) و همچنین سخنان سایر صاحبان آرای عرفانی مستند می‌کند و گاهی در پرتو دریافت‌های درونی خویش مسیر تاویل را هموار می‌سازد.

analyzing the indicative interpretation of the qur’anic verses in ruzbihan baqli’s arais al-bayan and sharh-e shat’hiyat

this essay,organized in two parts,is alibrary study,and employs the methodof analysis,description and comparison.the first part deals with the introduction ofthe indicative methodof interpretationofthe qur’an verses and, during which the interpreter choosesa wordand assigns eachletter to theinitial letter of another word, thus presents hisattitude towards the text. the second part of this research analyzes the position of indicative interpretation in the works of ruzbihan baqli(1128-1209 ac),known as &sheikh shattah&in his books arais al-bayan and sharh-e shat’hiyat.he has used this innovative method for hismystical interpretation of the mysterious letters and other words of the holy qur’an.he himself pointed out the importance of indicative interpretation. however, in some cases he assigns the letters of interpreting word to other wordsthat begins withthe same letterand in someother cases heopens up the field to his own taste to express what his mind has received from mystical inspirations with the helpof indicative interpretation method.insuchcases, ruzbihan does not stick to assigning the letters of the word he is discussing tothe initial letters of other words. in these cases, the letter chosen for the indicative interpretation is not at the beginning,but in the middle or at the end of the related words.in additionto the methodological dimension, in terms of content, regarding mysterious letters or other qur’an’s words that he chooses for indicative interpretation,he sometimes turns tothe documentarymethod of interpretation.so,he authorizes his interpretations by hadithsand narrations ofthe infallibles(pbuh)as well as the words of other researchersof mystical opinions.sometimes, headheres to the light of his inner perceptions,and so paves the pathof interpretation.