وحدت و گسست در ترجمه های کهن قرآن کریم ( مقایسه رویکردهای ترجمه سورۀ حمد و صدر سورۀ بقره در تفاسیر سورآبادی و روح الجنان)

ترجمه های کهن قرآن کریم به زبان فارسی؛ به ویژه در تفاسیر نخستین فارسی، از دیدگاه ادبی و تاریخی نمایانگر دوگانه‌ای از وحدت و گسست است؛ وحدت در حساسیت ویژه، دقت و وسواس در ترجمة کلمات و مفاهیم بنیادی و کلیدی، رعایت امانتداری در انتقال معانی خاص، انتخاب مناسب‌ترین واژه ها اعم از فعل، اسم، صفت و گسست در مصداق گذاری و تاویل و تفسیرهای مبتنی بر عقاید مذهبی و آراء فکری و عقیدتی-سیاسی فِرَق گوناگون مذاهب اسلامی در گام دوم ترجمه. در این جستار با روش تحلیلی توصیفی و از رهگذر واکاوی و مقایسه‌ ترجمه‌های سورۀ حمد و آیات صدر سورۀ بقره که آنها را به ترتیب می توان بیانیه( مانیفست) اسلام و بیانیه (مانیفست) ایمان نامید، در متن دو تفسیر و ترجمة کهن، «ابوالفتوح رازی» و«عتیق سورآبادی»، به نتایج جالب توجهی در آسیب شناسی و چراییِ پرداختن به مصادیق عبارات ترجمه شده دست یافتیم. در نهایت نتیجه گرفتیم که رویکرد وحدت در ترجمة قرآن کریم به مثابة پیش درآمدی برای وحدت اسلامی و پس از آن وحدت ادیان الهی است و گسست در ترجمه مقدمة اختلافات مذهبی و کلامی بین فرق اسلامی ست که از همان قرون اولیه در نخستین ترجمه ها از قرآن نمایان می شود.

unity and disunity in the old translations of the holy qur’an: acomparison of different approaches to translation of surah al- hamd and the opening verses of surah al-baqarah in sourabadi and ruh-al-janan interpretations

th old translations of the holy qur’an in persian language, especially the first interpretations, represent duality of unity and disunity from the literary and historical perspective. unityis manifested in special sensitivity, accuracy and carefulness in translating key words and fundamental concepts. it is also displayed in fidelity in conveying special meaningsalong with choosing the most appropriate words, including verbs, nouns, and adjectives.disunity, on the other hand, is seen in exemplification and interpretation, i.e. interpretationsbased on religious beliefs and opinions as well as intellectual and ideological-politicaldifferences of various islamic sects. in this essay, with a descriptive-analytical methodand by analyzing and comparing the translations of surah al-hamd and the first verses ofsurah al-baqarah, which can be called the manifesto of islam and the manifesto of faith,respectively, in two old commentaries and translations, abulfotuh razi and atiq sourabadi,we achieved interesting results in the pathology and the reason to deal with examples oftranslated phrases. finally, we concluded that unity in the translation of the holy qur’anis considered as a prologue to islamic unity and then the unity of divine religions. the disunity in translation, on the other hand, preluded religious and theological differences between islamic sects, which has been apparent in the first translations of the qur’an in the early centuries.