بررسی آواشناختی و واج ‌شناختی آثار شیرازی شاه داعی و مقایسۀ آن با فارسی میانه

شیرازی قدیم گونه‌ای زبانی است که از قرن پنجم تا حدود قرن یازدهم در متون متنوعی از جمله آثار شیخ روزبهان بقلی، سعدی، شمس پُس ناصر، حافظ، خطیب شفعوی، بسحاق اطعمه و شاه داعی شیرازی دیده می‌شود. این گونۀ زبانی در گذر از ایرانی میانه در حوزه‌های زبانی مختلف دستخوش تحول شده‌است که بررسی آواشناختی آن موضوع مقالۀ حاضر است. نگارندگان در این نوشتار ویژگی‌های آوایی شیرازی قدیم را با فارسی میانه تطبیق داده‌اند. بدین منظور نخست همخوان‌ها و واکه‌های فارسی میانه و شیرازی در جدول‌هایی جداگانه و مشابه توصیف شده و سپس دربارۀ آواهای متفاوت نکاتی بیان شده‌است. در ادامه الگوهای هجایی و محدودیت‌های واج‌آرایی فارسی میانه و شیرازی قدیم بررسی گردیده و در نهایت به مهم‌ترین تحولات آوایی در گذر از فارسی میانه به شیرازی و همچنین مهم‌ترین فرایندهای آوایی شیرازی قدیم در آثار شاه داعی شیرازی اشاره شده‌است. هر فرایند یا تحول آوایی با مثال‌هایی از شاه داعی و متون شیرازی دیگر همراه است.

a comparative study of the phonetic system of the early shirāzi with middle persian based on the works of shāh dā’i shirāzi

the early dialect of shiraz, also known as šerazī, is one of the few iranian languages for which diverse texts from the 5th to the 11th century ah has survived. texts from sheikh rouzbahan baqli, sa’di, shams pus-e nasir, hafez, khatib shaf’avi, bushaq at’ameh, and shah da’i shirazi are among these works. in this study, we have compared the phonological system of this dialect with that of middle persian. this comparison covers the sounds and phonotactic constraints, the phonetic changes from middle persian to early shirazi, and the most significant phonological processes in early shirazi, focusing on shah da’i’s works.