جایگاه قابلیت‌های توانمندساز هوش مصنوعی در افزایش عملکرد نظارتی نظام بانکداری ایران

هوش مصنوعی یکی از فناوری‌های پیشرفته در حوزه‌ بانکداری ایران است و نقش مهمی ایفا می‌کند. در این تحقیق، جایگاه قابلیت‌های توانمندساز هوش مصنوعی در افزایش عملکرد نظارتی نظام بانکداری ایران ارزیابی شده است. این قابلیت‌ها عبارت است از تشخیص تقلب، امنیت و حفاظت اطلاعات، مدیریت خطر، و بهبود سامانه‌های پرداخت. سپس اهمیت استفاده از هوش مصنوعی در بانکداری ایران بررسی شده است. داده‌های این پژوهش از طریق 15پرسشنامه‌ گردآوری‌شده با کمک گروهی از متخصصان و افراد خبره در حوزه‌ بانکداری و فناوری اطلاعات تکمیل شده است. این گروه عبارت بودند از اعضای هیئت ‌مدیره‌ بانک ملت، کارشناسان بخش فناوری اطلاعات بانک ملی، کارشناسان پژوهشکده‌ پولی و بانکی و اساتید دانشگاه خوارزمی با تخصص در حوزه‌ بانکداری. ترکیب این افراد که از سطوح مختلف مدیریتی و تخصصی در نظام بانکی و اقتصادی کشور انتخاب شدند، دیدگاه‌های متنوعی را فراهم آورد و به افزایش جامعیت و دقت یافته‌های پژوهش کمک کرد. با توجه به اولویت‌بندی زیرمعیارها و مقایسه‌ زوجی قابلیت‌های امنیت و حفاظت اطلاعات، تشخیص تقلب، مدیریت خطر و ارتقای سامانه‌های پرداخت با انواع مختلف بانکداری، با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی و با کمک نرم‌افزار expert choice خروجی گرفته‌ شد. طبق نتایج، بانکداری مبتنی‌بر توکن، در مقایسه با سایر بانکداری‌ها، اهمیت بیشتری دارد. جزئیات خروجی نشان می‌دهد که در بانکداری مبتنی‌بر توکن، قابلیت امنیت و حفاظت اطلاعات با وزن نسبی 492/ 0؛ مدیریت خطر با وزن نسبی 489/ 0؛ تشخیص تقلب با وزن نسبی 481/ 0 و بهبود سامانه‌های پرداخت با وزن نسبی 444/ 0 به‌ترتیب در اولویت هستند و نشان‌دهنده‌ اهمیت زیاد قابلیت امنیت و حفاظت اطلاعات و مدیریت خطر در بهبود عملکرد نظارتی نظام بانکداری است. در نهایت، می‌توان نتیجه گرفت که فناوری هوش مصنوعی ابزاری توانمند در افزایش عملکرد نظارتی، کاهش خطر‌ها و افزایش امنیت نظام بانکی ایران عمل می‌کند.

the enabling capabilities of artificial intelligence in improving the supervisory performance of iran’s banking system

artificial intelligence, as one of the advanced technologies, plays an important role in the banking sector of iran. this research evaluates the position of ai-enabled capabilities in improving the supervisory performance of iran’s banking system. these capabilities include fraud detection, information security and protection, risk management, and payment system improvement. then, the importance of using artificial intelligence in iranian banking is examined. this study also investigates the advantages and disadvantages of using artificial intelligence in banking, improving bank performance, reducing errors, increasing security, enhancing customer experience, and the challenges and obstacles in implementing artificial intelligence in banking. the statistical population in this research includes various individuals and units active in the banking sector, as well as professors from kharazmi university who have studied the banking industry. the research results, based on the prioritization of sub-criteria and the pairwise comparison of information security and protection capabilities, fraud detection, risk management, and payment system improvement with different types of banking using the analytic hierarchy process (ahp) aided by expert choice software, show that token-based banking is evaluated as more important than other types of banking. the output details indicate that in token-based banking, the capability of information security and protection with a relative weight of 0.492, risk management with a relative weight of 0.489, fraud detection with a relative weight of 0.481, and payment system improvement with a relative weight of 0.444 are prioritized, highlighting the significant importance of information security and protection capabilities and risk management in improving the supervisory performance of the banking system.