ارزیابی همگرایی منطقه‌ای ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس

اعضای شورای همکاری خلیج فارس در ابعاد اقتصادی، سرمایه‌گذاری ‌و تجارت در منطقه‌ غرب آسیا و شمال آفریقا (منا) جایگاه پویا و رو به رشدی دارند و همگرایی اقتصادی ایران و شورا، منافع اقتصادی، تجاری و غیراقتصادی متقابل برای اعضای شورا و ایران به‌همراه خواهد داشت. در این مقاله، در پی یافتن پاسخ به این پرسش‌ها بوده‌ایم: عملکرد گذشته و دورنمای یکپارچگی منطقه‌ای (درون‌منطقه‌ای ‌و فرامنطقه‌ای) شورا چگونه بوده و وضعیت ایران در مقایسه با عملکرد اعضای شورا چگونه است؟ طی نزدیک به نیم قرن فعالیت شورا، تجارت اعضای این گروه در چارچوب ادبیات همگرایی ناشی از اثر ایجاد تجارت است یا اثر انحراف تجارت؟ هدف اصلی مقاله ارزیابی کارآمدی ‌و موفقیت همگرایی اقتصادی شورا، به‌ویژه چشم‌انداز یکپارچگی منطقه‌ای ایران و شوراست. دو سنجه‌ مهم همگرایی اقتصادی ‌و تجاری، یعنی «همگنی و تجانس شاخص‌های اقتصادی» و «درجه‌ همگرایی تجارت»، برای اعضای شورا و ایران طی دوره‌ 2001 تا 2021م سنجش و ارزیابی شده است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد طی این دوره، شکاف‌ و دامنه‌ پراکنش درآمد سرانه برای بسیاری از اعضای شورا همگراتر شده ‌‌‌و همگنی و تجانس شاخص‌های توسعه برای اعضای شورا در بلندمدت رخ داده است. همچنین، نتایج مطالعه نشان می‌دهد که طی این دوره، افزایش سهم تجارت درون‌منطقه‌ای شورا و ایران همسو با توسعه‌ تجارت بین‌الملل آن‌ها نبوده است. توسعه و تعمیق تجارت درون‌منطقه‌ای نه‌تنها به توسعه‌ تجارت بین‌الملل ایران منجر نشده است، بلکه به انحراف تجارت نیز انجامیده است. تحلیل نتایج حاکی است که عدم‌توسعه‌ تجارت درون‌منطقه‌ای ناشی از ساختار تجاری ضعیف ایران است ‌‌و هم‌اکنون امکان توسعه‌ تجارت درون‌منطقه‌ای ‌‌و همگرایی ایران با شورا ضعیف به‌نظر می‌رسد. البته، با توسعه ‌و ارتقای ساختار اقتصادی ‌و تجاری ایران، امکان بهره‌گیری از منافع ‌همگرایی‌ فراهم می‌شود.

an evaluation of regional convergence of lran and pgcc

the persian gulf cooperation council (pgcc) has a privileged position in the west asia and north africa region both in terms of the degree of economic integration and in terms of the level of income and economic welfare. it is expected that iran’s economic integration with the council will bring great economic benefits. although the economic integration performance of the council is low in terms of the share of intra-regional trade, it shows a growing trend and with trade creation, it is also associated with an increase in economic homogeneity among members. although the correspondence of these two indicators with the current economic situation of iran shows less consistency and based on trade trends in the stage before the exchange of preferences, it has some evidence of trade diversion, but a more dynamic analysis of this trend and looking at other complementary capabilities of these economies, including some of the characteristics of natural business partners can confirm the great economic benefits of the both, which depends on the preparation of necessary measures in this regard.