تاثیر سیاست‌های پولی و مالی بر توزیع درآمد: نرخ سود بانکی و مالیات در ایران

هدف از این مقاله بررسی تاثیر ابزارهای سیاست پولی و مالی بر توزیع درآمد، به‌ویژه در ایران، است. سه متغیر کلیدی برای این منظور در نظر گرفته شد: درآمد مالیاتی به‌عنوان شاخص سیاست مالی، نرخ سود سپرده‌ بانکی به‌عنوان شاخص سیاست پولی، و ضریب جینی به‌عنوان شاخص توزیع درآمد. در این پژوهش، ضریب جینی به‌عنوان متغیر وابسته تحلیل شده است. برای پاسخ به سوال‌های تحقیق و دستیابی به اهداف پژوهش، از مدل خودرگرسیونی برداری (var) و داده‌های سری زمانی بانک مرکزی ایران (1380 تا 1400ش) استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رابطه‌ بین درآمد مالیاتی و ضریب جینی یک‌به‌یک نیست و افزایش درآمد مالیاتی تاثیر مثبت و مستقیمی بر ضریب جینی دارد که در بازتوزیع درآمد موثر است. از سوی دیگر، درصد سود سپرده‌ بانکی بر نابرابری درآمد تاثیر چندانی ندارد و تغییرات آن به‌طور معناداری در کاهش یا افزایش نابرابری درآمدی موثر نیست. نتایج همچنین نشان می‌دهد که سیاست‌های مالی، در مقایسه با سیاست‌های پولی، در ایران تاثیرگذارتر است. در بسیاری از کشورها، این مسئله به چالش‌هایی نظیر استقلال بانک مرکزی مرتبط است، اما در ایران، وابستگی به نوسان‌های درآمدهای نفتی موجب شده است سیاست‌های مالی انبساطی ترجیح داده شود. در نهایت، ضعف ابزارهای پولی، به‌ویژه تغییرات درصد سود، در ایجاد تغییرات معنادار در توزیع درآمد در ایران مشهود است که بررسی و اصلاح‌های جدی در سیاستگذاری پولی کشور ضروری است.

the impact of monetary and fiscal policy tools on income: bank interest rates and tax policies in iran

the main objective of this paper is to examine the impact of monetary and fiscal policy tools on income distribution, with a particular focus on iran. three key variables are considered for this purpose: tax revenue as a fiscal policy indicator, bank deposit interest rates as a monetary policy indicator, and the gini coefficient as an income distribution indicator. in this study, the gini coefficient is analyzed as the dependent variable. to address the research questions and achieve the objectives, the vector autoregressive (var) model is used, and time-series data from the central bank of iran (2001-2021) is employed. the results of the study show that the relationship between tax revenue and the gini coefficient is not one-to-one. an increase in tax revenue has a positive and direct impact on the gini coefficient, playing an important role in income redistribution. on the other hand, the bank deposit interest rate has little effect on income inequality, indicating that changes in interest rates, as a tool of monetary policy, do not significantly reduce or increase income inequality. the findings also suggest that fiscal policies are more influential than monetary policies in iran. while this issue is linked to challenges such as central bank independence in many countries, in iran, dependence on fluctuations in oil revenues has led policymakers to prefer expansionary fiscal policies. ultimately, the weakness of monetary policy tools, particularly interest rate changes, in generating significant shifts in income distribution is evident, which requires serious review and reform in the country’s monetary policy framework.