واکنش دولت ایران به تحریم‌ها؛ مطالعه‌ موردی: منطقه‌گرایی جدید

ایران، از سال 1951م، به‌دنبال ملی‌شدن صنعت نفت، تا پاسخ اخیر به حملات اسرائیل، با تحریم‌های چشمگیر اقتصادی و انزوای دیپلماتیکی غرب، به‌ویژه ایالات متحده‌ آمریکا، مواجه بوده است. علی‌رغم آثار مخرب این تحریم‌ها بر اقتصاد ایران، این کشور با جایگزین‌کردن سیاست‌های مختلف، از خود انعطاف نشان داده است. «آسیاگرایی»، «غرب‌گریزی» یا «نگاه به شرق» در سیاست خارجی از سال 2005م، در کنار راهبرد مقام معظم رهبری مبنی‌بر «اقتصاد مقاومتی» از سال 2012م، در مسیر دستیابی به خودکفایی و خوداتکایی ازجمله‌ این سیاست‌های جایگزین بوده است. اقتصاد مقاومتی ایران، با تمرکز بر تولید داخلی، و اتکا به انباشت ذخایر فناوری و صنعتی، بیشتر در مسیر دستیابی به پایداری به‌پیش رفته است تا کاهش وابستگی به کالاهای وارداتی و صادرات نفت. ایران با چنین رویکردهایی توانسته است آثار کوتاه‌مدت و میان‌مدت تحریم‌ها را کاهش دهد، اما درحال‌حاضر درگیر آثار متاخر این تحریم‌ها شده است، ازجمله کمبود سرمایه‌گذاری‌های ضروری برای رشد بلندمدت، با خطر آشکارشدن دورماندن از صنایع. در سال‌های اخیر، ایران روابط اقتصادی و امنیتی خود را با چین از طرق زیر تحکیم بخشیده است: توافق‌های دوجانبه و چندجانبه، در کنار همکاری‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، ازجمله عضویت اخیر در سازمان همکاری شانگهای (اسکو) و بریکس، هم‌زمان با توافق‌های تجاری با اتحادیه‌ اقتصادی اوراسیا. در این مطالعه، با استفاده از رویکرد استنباطی و روش‌های کیفی تلاش شده است تغییرات اخیر ایران به‌سمت منطقه‌گرایی جدید با تاکید بر منافع و فرصت‌های جذب سرمایه‌گذاری‌های لازم بررسی شود. در نهایت، به این نتیجه دست یافتیم که این تحولات برای بازگرداندن تعادل اقتصادی به شرایط قبل از تحریم‌ها با بهره‌گیری از افزایش نقش منطقه‌گرایی جدید در بروز نظم چندقطبی و ظهور جنوب جهانی اهمیت حیاتی دارد.

the iranian government’s response to sanctions: a case study of new regionalism

iran has faced significant economic sanctions and diplomatic isolation from the west, primarily the u.s., since the nationalization of its oil industry in 1951, up to its recent response to israeli attacks. despite the adverse effects of these sanctions on iran’s economy, the country has demonstrated resilience through various substitution policies. these include the “asianization”, “de-westernization”, or “look to the east” foreign policy since 2005, as well as the “resistance economy” strategy advocated by the supreme leader from 2012 to promote self-sufficiency and self-reliance. iran’s economic resilience has maintained relative stability rather than decline by reducing dependence on imported goods and oil exports, fostering domestic production, and relying on accumulated technological reserves and industrialization. although able to mitigate short and mid-term impacts, iran now faces the lagging effect of the sanctions, including a lack of investment crucial for long-term growth, with a risk of de-industrialization looming. in recent years, iran has strengthened its economic and security ties with china and russia through bilateral and multilateral agreements, as well as regional and transregional cooperation, including its recent integration into the shanghai cooperation organization (sco) and brics, along with trade agreements with the eurasian economic union (eaeu). using an inductive approach with qualitative methods, this study analyses iran’s recent shift towards new regionalism, emphasizing the benefits and opportunities to attract the needed investments. it concludes that this evolution is crucial for neutralizing economic sanctions by leveraging the expanding role of new regionalism within an emerging multipolar order and a rising global south.