ظرفیت تجاری و چشم‌انداز توسعه در روابط تجاری جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان با استفاده از مدل جاذبه

روابط اقتصادی و تجاری جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان از سال‌های نخست کسب استقلال آذربایجان شکل گرفت و در مدت کوتاهی ایران به بزرگ‌ترین شریک تجاری آذربایجان تبدیل شد. اما، پس از سال 98-1997م، روابط تجاری بین دو کشور ناپایدار شد و سیر نزولی به‌خود گرفت. پرسش اصلی این است: چرا دو کشور نتوانستند به وابستگی اقتصادی‌‌تجاری متقابل و یا به وابستگی اقتصادی منطقه‌ای پایدار دست یابند؟ از جنبه‌های مختلف می‌توان به چرایی این پرسش پرداخت. در این مطالعه از منظر توسعه‌ اقتصادی، سیاست بین‌المللی، عوامل اجتماعی و تاریخی، سطح روابط اقتصادی‌‌تجاری دوجانبه بررسی شده و ظرفیت تجارت متقابل بین دو کشور با بهره‌مندی از الگوی جاذبه برای دوره‌ زمانی 1991 تا 2018م محاسبه و ارزیابی شده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد، دو کشور‌ علی‌رغم داشتن عوامل پیونددهنده‌ مثبت بر روابط اقتصادی‌ و تجاری، از قبیل نزدیکی مراکز تولید و مصرف، امکانات گسترده‌ گمرکی و مرزی و اشتراک‌های فرهنگی و تاریخی‌ نتوانسته‌اند به‌اندازه‌ کافی از ظرفیت‌ها و تاثیر مثبت عوامل پیونددهنده در جهت گسترش و پایداری روابط اقتصادی و تجاری خود بهره‌مند شوند. اما، نتیجه‌ برآورد مدل ظرفیت تجارت متقابل نشان می‌دهد که در صورت استفاده‌ بهینه از این عوامل و ظرفیت‌های موجود، روابط اقتصادی پایدارتر و حجم تجارت متقابل بین دو کشور حداقل تا دو برابر (100 درصد) حجم فعلی جای گسترش دارد. همچنین، با رفع موانعی از قبیل مشکلات مالی و بانکی، حجم مبادلات حتی تا چندین برابر نیز توسعه خواهد یافت.

investigation of commercial potential and prospects of development in iran-azerbaijan business relations using gravity model

economic and commercial relations between iran and the republic of azerbaijan were formed from the early years of azerbaijan’s independence, and in a short period of time, iran became the largest trading partner of azerbaijan. but after 1997-98, the trade relations between the two countries became unstable and took a downward trend. why the two countries could not achieve mutual economic-commercial dependence or sustainable regional economic dependence? the reason for this question can be addressed from different aspects. in this study, from the perspective of economic development, international politics, social and historical factors the level of bilateral economic-commercial relations has been investigated and the potential of mutual trade between the two countries has been calculated and evaluated using the gravity model for the time period of 1991-2018. the obtained results show, although the two countries despite having effective and positive connecting factors on economic and commercial relations such as proximity to production and consumption centers, extensive customs and border facilities, free zones and common markets, cultural and linguistic commonalities, have not been able to sufficiently benefit from the potentials and positive effects of the above linking factors to expand business relations. however, estimation model shows that if the above factors and existing capacities are optimally used, more stable economic relations and the volume of mutual trade between the two countries can be expanded to at least twice (100%) the current volume and by removing obstacles such as financial, banking and customs obstacles, the volume of exchanges can be expanded even several times.