یکپارچگی اقتصادی و تجاری سازمان همکاری اقتصادی اکو و ایران از سال 2001 تا 2022م

منطقه‌گرایی در تحقق اهداف توسعه، این ضرورت را برای ایران ایجاد کرده است تا با نگاهی عملگرایانه در اولویت‌ها و نتایج راهبردی همکاری با بلوک‌های فعال در منطقه، تصمیم‌گیری و انتخاب کند. در مقاله‌ حاضر تلاش شده است تا با بهره‌گیری از چارچوب نظریه‌ منطقه‌گرایی و همگرایی‌ها ذیل اتحادهای منطقه‌ای، به این پرسش پاسخ داده شود که آیا شکل‌گیری اکو تاکنون، همگونی‌ شاخص‌های اقتصاد کلان، و همگرایی تجارت درون ‌و فرامنطقه‌ای را محقق کرده است؟ برای رسیدن به پاسخ، از رویکرد تحلیل محتوا در واکاوی تطبیقی در این نهاد منطقه‌ای استفاده شد. این فرضیه مطرح است که با وجود اهداف کاملاً اقتصادی اکو، همگونی اقتصادی و همگرایی تجاری در اکو محقق نشده است و از وضع مطلوب، فاصله دارد. همچنین، پاسخ به این پرسش‌ها دنبال شده است: ارزیابی از عملکرد گذشته و دورنمای تجارت درون‌منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای اکو و جایگاه ایران چیست؟ آیا با گذشت چهار دهه از شکل‌گیری اکو و الحاق تعدادی از کشورها به آن و افزایش اعضا، تغییر و تحولات تجاری اعضا ناشی از اثر ایجاد تجارت بوده است یا انحراف تجارت؟ هدف اصلی در مقاله، ارزیابی کارآمدی و موفقیت یکپارچگی و همگرایی اقتصادی اکو و ایران است. برای این منظور، دو معیار اصلی همگرایی منطقه‌ای‌ همگونی‌‌ شاخص‌های اقتصادی، و درجه‌ همگرایی تجارت در اکو و برای 10 عضو آن از سال 2001 تا 2022م سنجش و ارزیابی شده است. نتایج مطالعه نشان می‌دهد طی دوره‌ مطالعه، شکاف و دامنه‌ پراکنش درآمد سرانه‌ برخی کشورها رو به کاهش بوده است. برای برخی دیگر تغییر معنا‌داری رخ نداده است. همگونی شاخص‌های توسعه برای تمامی اعضای اکو در بلندمدت همگرا نبوده است. همچنین، افزایش سهم تجارت درون‌منطقه‌ای سازمان و ایران همسو با توسعه‌ تجارت نبوده است ‌و توسعه و تعمیق تجارت درون‌منطقه‌ای نه‌تنها به توسعه‌ تجارت ایران منجر نشده است، بلکه به انحراف تجارت نیز انجامیده است. تحلیل نتایج حاکی است که عدم‌توسعه‌ تجارت درون‌منطقه‌ای ناشی از ساختار تجاری ضعیف ایران است ‌و هم‌اکنون امکان توسعه‌ تجارت درون‌منطقه‌ای ‌و همگرایی ایران با سازمان ضعیف به‌نظر می‌رسد. با توسعه و ارتقای ساختار اقتصادی‌‌تجاری ایران و ارتقای مزیت‌های نسبی به مزیت‌های رقابتی، امکان بهره‌گیری از منافع همگرایی فراهم می‌شود.

economic and commercial integration of the eco and iran; 2001-2022

more than three decades have passed since the formation of the new structure and membership of seven countries in the region to the eco economic cooperation organization. the question now is whether the formation of the organization has played a positive role in the region’s economic growth and development, or whether geopolitical divergent factors still dominate geo-economic convergence factors. in this context, the present paper evaluates the welfare effects of economic integration in the new structure of the eco over the past two decades from 2000 to 2021. the present study aims to assess the components and backgrounds of powerful regional integration of the member countries of the organization of economic co-operation (eco) with the focus of iran. the emphasis of this study is on the economic aspects of regionalism integration efficiency. certainly, the components of geographical proximity and cultural commonalities and religious beliefs are among the strengths of convergence between these countries, but more importantly, the political determination and limitation of the rulers on effective regional integration between these countries, which has not emerged significantly in the last few decades. in fact, until geopolitical obstacles dominate the geo-economic factors of iran and these countries, the possibility of forming efficient regional integration is impossible, and the development and prosperity of security, welfare and development of trade and investment flows in this region depends on political will and determination.