حکمرانی در سازمان‌های پروژه‌بنیان: رویکردی تلفیقی از تحلیل علم‌سنجی و تحلیل محتوای کیفی در شناسایی ابعاد، مولفه‌ها و شاخص‌ها

چالش بنیادین حکمرانی سازمانی یا همان چالش بین مالک و مدیر، در سازمان‌های پروژه‌بنیان یعنی جایی که هر مدیر پروژه یا طرح باید به‌مثابه مدیرعامل سازمانی موقت در تحقق اهداف سازمانی نقش‌آفرینی کند، پیوسته جاری و ساری است و حکمرانی مدیریت پروژه‌های سازمانی قرار است تا با تعریف زمین‌بازی مدیران و قواعد ناظر بر آن با اعمال نظارت، هدایت و کنترل راهبردی بر نحوه مدیریت پروژه‌ها در راستای تحقق منافع پایدار ذی‌نفعان، پاسخی درخور به این چالش دهد. ازآنجایی‌که تحقق حکمرانی سازمانی نیک به معنای تحقق اصول آن در بستر سازمان است، جهت مدل‌سازی آن، تلاش شد تا ابعاد، مولفه‌ها و شاخص‌های تحقق عینی اصول پاسخگویی، مسئولیت‌پذیری، شفافیت، انصاف و پایداری، متناسب با نیازها و محدودیت‌های یک سازمان پروژه‌بنیان شناسایی و تبیین گردد. در این جهت با انجام تحلیل‌های علم‌سنجی علاوه بر شناسایی آثار پژوهشگران مطرح، محتوای مدل‌ها و چارچوب‌های حکمرانی مدیریت پروژه‌های سازمانی ارائه‌شده توسط موسسات و سازمان‌های فعال در این حوزه، به شکل هدفمند و با رویکرد تحلیل محتوای کیفی مورد کنکاش دقیق قرار گرفت. حساسیت نظری ایجادشده در این پژوهش، توجه هم‌زمان به دو حوزه دانشی متمایز حکمرانی و مدیریت پروژه، توجه به ماهیت چند سطحی بودن حکمرانی پروژه‌ها و نگاه به مسئله از دریچه حکمرانی سازمانی، منجر به ارائه چارچوبی شده که قادر است نحوه اعمال سازوکارهای حکمرانی نیک در یک سازمان پروژه‌بنیان را به‌خوبی توضیح داده و تابلویی از مسئولیت‌های گسترده هیئت‌های حکمران در لایه‌های مختلف سازمان ترسیم و دامنه تاثیر عملکرد و اعمال سیاست‌های آنان را توضیح دهد.

governance in project-based organizations: a combined scientometrics and qualitative analysis of dimensions, components, and indicators

the enduring principal–agent challenge in organizational governance is especially pronounced in project-based organizations, where project and program managers assume ceo-like roles within temporary structures to achieve organizational objectives. organizational project management governance is intended to provide an appropriate response to this challenge by defining the managers’ playing field and the rules governing it, and by exercising supervision, directing, and strategic control over the way projects are managed in order to achieve the sustainable interests of stakeholders. to effectively model organizational governance in project-based organizations, this research identified and clarified the dimensions, components, and indicators that realize the principles of accountability, responsibility, transparency, fairness, and sustainability, tailored to organizational needs and constraints. through scientometric analysis and qualitative content analysis, the study systematically reviewed the works of leading researchers and the frameworks developed by relevant institutions. the theoretical sensitivity created in this research, the simultaneous attention to two distinct knowledge areas of governance and project management, the attention to the multi-level nature of project governance, and the view of the problem from the perspective of organizational governance, have led to the presentation of a framework that is able to well explain how to implement good governance mechanisms in a project-based organization, and to draw a picture of the extensive responsibilities of governing bodies at different layers of the organization and explain the scope of the impact of their performance and implementation of policies.