ارائه الگوی پیش‌بینی تقلب مبتنی بر هوش مصنوعی (بیز ساده)

هدف: پس از انقلاب تکنولوژی و اینترنت، انقلاب هوش مصنوعی به طور ویژه تاثیر بسزا و چشمگیری بر علوم مختلف ازجمله حسابداری داشته است. در واقع مدل‌های مبتنی بر هوش مصنوعی با برآورد داده‌ها، قادر به انجام اموری همچون کشف و یا پیش‌بینی تقلب هستند، که عملاً با حذف خطای انسانی با خروجی قابل اتکاءتری توام می‌باشند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر بررسی کارایی و اثربخشی روش «بیز ساده» در پیش‌بینی تقلب است.روش: پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت و روش، علّی است. همچنین از نظر ویژگی و جهت داده‌ها، پس‌رویدادی و از طریق اطلاعات گذشته انجام شده است. این مطالعه درصدد پیش‌بینی تقلب در صورت‌های مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد. لذا، برای انتخاب نمونه آماری از میان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، شرکت‌هایی انتخاب شدند که از یک‌سو دارای فعالیت‌های تولیدی باشند، بنابراین، موسسات مالی و بانک‌ها در نمونه مورد بررسی قرار نگرفته‌اند. از سوی دیگر، شرکت‌های منتخب بایستی دارای سال مالی منتهی به اسفند ماه باشند. لازم به ذکر است دوره زمانی پژوهش نیز از سال 1395 تا 1401 است. برای جمع‌آوری منابع نظری از روش کتابخانه‌ای و برای جمع‌آوری داده‌های مورد نیاز جهت آزمون فرضیات از روش آرشیوی و با مراجعه به سایت بورس اوراق بهادار، اقدامات لازم صورت گرفت. در این تحقیق اطلاعات مربوط به سری زمانی شاخص کل از طریق سایت رسمی شرکت بورس اوراق بهادار جمع‌آوری و برای سازماندهی داده‌ها و محاسبات ابتدایی بر روی داده‌های خام، از نرم‌افزارexcel و برای تحلیل داده‌ها و برازش مدل‌های هوش مصنوعی از پایتون استفاده شده است.یافته‌ها: روش مورد بررسی در این پژوهش با ضریب صحّت 84 درصد، ضریب دقت 84 درصد و ضریب بازخوانی 98 درصد، از توانایی بالایی برای پیش‌بینی تقلب براساس متغیرهای موجود در صورت مالی شرکت‌های پذیرفته شده در بازار بورس برخوردار است.نتیجه‌گیری: متغیرهای دارایی‌های ثابت و سرمایه، بیشترین اثر را بر وقوع تقلب دارند، که این انتظار وجود دارد زمانی که تغییراتی در سطوح درآمد و سودآوری شرکت ایجاد گردد، حجم خاصی از دارایی‌های ثابت و نیز سرمایه که در دسترس شرکت است نیز تغییر پیدا کند. بنابراین، شرکت‌ها به منظور دستکاری در عملکرد خودشان و به دلیل دسترسی و سهولت تغییر در گزارش‌دهی این متغیرها، می‌توانند با سهولت بیشتری دست به تقلب بزنند. همچنین نتیجه بدست آمده با تعاریف مرتبط با تعریف انجمن بازرسان رسمی مبنی بر تغییرات دارایی‌ها به عنوان متغیری که سهم بالایی از وقوع تقلب در شرکت‌های مختلف را دارا هستند، همخوانی دارد. بنابراین، تغییر در سطح دارایی‌ها و همچنین سرمایه می‌تواند سیگنال مهمی مبنی بر ارتکاب تقلب تعبیر شود.

presenting a fraud prediction model based on artificial intelligence (naïve bayes)

purpose: after the technological revolution and the advent of the internet, the rise of artificial intelligence has had a particularly profound impact on various fields, including accounting. in fact, artificial intelligence-based models are able to perform tasks such as detecting or predicting fraud by analyzing data, which significantly reduces human error and provides more reliable outcomes. in this context, the objective of the present study is to examine the efficiency and effectiveness of the naive bayes method in predicting fraud.methods: the present study is applied in terms of its purpose and causal in terms of its nature and methodology. it is also retrospective regarding the characteristics and direction of the data, utilizing historical information. this study aims to predict fraud in the financial statements of companies listed on the tehran stock exchange. to select a statistical sample, only companies engaged in production activities were included, which means that financial institutions and banks were excluded from the sample. on the other hand, the selected companies must have a fiscal year that ends in march. it is important to note that the research period spans from 2016 to 2022. necessary measures were implemented to gather theoretical resources through library research, as well as to collect the data needed to test the hypotheses using archival methods and by consulting the stock exchange website. in this research, information related to the time series of the total index was collected from the official website of the stock exchange company. excel software was utilized to organize the data and perform basic calculations on the raw data, while python was employed to analyze the data and develop artificial intelligence models.findings: the method studied in this study demonstrates a strong capacity to predict fraud based on the variables present in the financial statements of publicly listed companies, achieving an accuracy rate of 84%, a precision rate of 84%, and a recall rate of 98%.conclusion: fixed assets and capital variables significantly influence the occurrence of fraud. it is anticipated that any changes in the company's income and profitability levels will also result in corresponding adjustments in the volume of fixed assets and available capital. therefore, companies can more easily commit fraud to manipulate their performance, given the accessibility and simplicity of altering the reporting of these variables. the results obtained are consistent with the definitions provided by the association of official auditors, which states that changes in assets are a significant variable contributing to the occurrence of fraud in various companies. therefore, fluctuations in asset and capital levels can serve as significant indicators of potential fraud.