بررسی روند تمرکزگرایی در ایران با تاکید بر شاخص‌های اقتصادی

هدف اصلی این پژوهش بررسی روند تمرکزگرایی شاخص‌های اقتصادی در میان استان‌های ایران و در طی سال‌های 1397 و 1401 می‌باشد. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و دارای هدف کاربردی می‌باشد. جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای صورت گرفته است. جامعه‌ی آماری این پژوهش استان‌های 31 گانه کشور ایران می‌باشد. برای شناسایی و گردآوری آمار شاخص‌های اقتصادی از گزارش «جایگاه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان‌ها» و برای سال‌های 1397 تا 1401 استفاده‌شده است. تجزیه‌وتحلیل داده‌های پژوهش به‌صورت کمی و از طریق نرم‌افزارهای excel، gis و spss انجام‌شده است؛ به‌طوری‌که برای وزن دهی به شاخص‌ها از مدل opa، برای رتبه‌بندی استان‌های کشور بر اساس برخورداری از شاخص‌های اقتصادی از مدل تصمیم‌گیری ویکور، برای ارزیابی نابرابری‌ها از مدل cv و در نهایت برای درون‌یابی تمرکزگرایی شاخص‌های اقتصادی از مدل درون‌یابی kriging استفاده‌شده است. نتایج این پژوهش نشانگر این است که بر اساس مدل ویکور، در طی سال‌های 1397 و 1401 استان تهران با کمترین امتیاز در رتبه اول و سپس در سال 1397 استان کرمان و در سال 1401 استان یزد در رتبه دوم قرارگرفته‌اند. همچنین نتایج ارزیابی ضریب تغییرات نابرابری در سال‌های 1397 و 1401 نشانگر این است که نابرابری منطقه‌ای در این سال‌ها روندی کاهشی داشته است. نتایج مدل درون‌یابی kriging نشانگر این است که در سال 1397 تمرکز شاخص‌های اقتصادی در تهران باعث ایجاد قطب توسعه‌یافتگی در این استان شده است ولیکن با مرور زمان و انجام اقدامات توسعه‌ای در کشور، تمرکز از استان تهران به سایر استان‌ها نیز رسیده است؛ به‌طوری‌که استان‌های مرکزی نظیر کرمان، یزد و اصفهان و در استان‌های مرزی نظیر خراسان رضوی، هرمزگان، بوشهر، خوزستان و آذربایجان‌شرقی وضعیت بهتری نسبت به سال 1397 داشته‌اند و نشانگر موثر بودن اقدامات دولت در راستای کاهش نابرابری منطقه‌ای در کشور بوده است.

investigating the process of centralization in iran with an emphasis on economic indicators

the main goal of this research is to investigate the centralization trend of economic indicators among the provinces of iran during the years 2018 and 2022. the current research method is descriptive-analytical and has a practical purpose. the collection of information has been done in the form of a library. the analysis of research data has been carried out quantitatively and through excel, gis, and spss software. therefore, the opa model is used to weight the indicators, the vikor decision model is used to rank the provinces of the country based on economic indicators, the cv model is used to evaluate inequalities, and the kriging interpolation model is used to interpolate the centralization of economic indicators. the results of this research show that according to the vikor model, during 2018 and 2022, tehran province ranked first with the lowest score, followed by kerman province in 2018 and yazd province in 2022. the results of the kriging interpolation model show that in 2018, the concentration of economic indicators in tehran created a pole of development in this province. still, with the passage of time and development measures in the country, the focus has reached from tehran province to other provinces as well as central provinces such as kerman, yazd, and isfahan and in border provinces such as khorasan razavi, hormozgan, bushehr, khuzestan, and east azarbaijan had a better situation than in 2018 which shows the effectiveness of the government’s actions in reducing regional inequality in the country.