تنظیم بازار و پویایی قدرت بازاری متاثر از عوامل درون‌زا و برون‌زای اقتصادی در صنعت خودروسازی ایران

در اقتصاد ایران ارتقای رقابت وکنترل انحصار همراه با اجرای سیاست‌های تنظیم بازار توسط نهادهای پایش‌گر با تصویب اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی جنبه قانونی به خود گرفته است. در این مقاله تلاش گردید تا شدت قدرت بازاری در صنعت خودرو ایران طی سال‌های 1381 تا 1399 در دوره قبل و بعد از تنظیم بازار با استفاده از رویکرد مرز فاصله‌ای مورد ارزیابی قرار گیرد. یافته‌های پژوهش موید آن است که در دوره قبل از تنظیم بازار درجه قدرت بازاری به میزان 2.331 و شاخص لرنر درسطح 0.695 قرار دارد و سهم وارداتی خودرو و تمرکز تولیدکنندگان داخلی نقش چشمگیری درایجاد ناکارایی هزینه‌ای و تحقق ساختار انحصار چندجانبه سخت در این صنعت داشته‌اند. در حالیکه در دوره بعد از تنظیم بازار، سهم وارداتی خودرو و تمرکز تولیدکنندگان توانسته‌اند میزان ناکارایی هزینه‌ای و شدت انحصار را تا سطح 0.733 و 0.408 کاهش دهند. در حقیقت، نتایج تحقیق دلالت برآن دارد که هرچند نهاد پایش‌‌کننده با استفاده از ابزار سقف قیمتی و سیاست تنظیم بازار توانسته درجه قدرت بازاری در صنعت خودروسازی کاهش دهد اما با افزایش ظرفیت و مقیاس تولیدی هزینه‌ها به شدت افزایش یافته است و بهره‌برداری از صرفه‌های مقیاس و ظرفیت تولیدی در حد بهینه نبوده است.

market regulation and market power dynamics in iran’s automotive industry: an analysis of endogenous and exogenous factors

in iran’s economy, the promotion of competition and control of monopolies, along with the implementation of market regulation policies by monitoring institutions, has gained legal status with the approval of the general policies of article 44 of the constitution. this article attempts to evaluate the intensity of market power in iran’s automotive industry from 2002 to 2020, before and after market regulation, using the distance frontier approach. the research findings indicate that before market regulation, the degree of market power was 2.331, and the lerner index stood at 0.695. the import share of automobiles and the concentration of domestic producers played a significant role in creating cost inefficiencies and establishing a rigid oligopolistic structure in the industry. however, after market regulation, the import share of automobiles and the concentration of producers managed to reduce cost inefficiencies and the intensity of monopolization to 0.733 and 0.408, respectively. in fact, the research results suggest that although the monitoring institution, through price ceiling tools and market regulation policies, has managed to reduce the degree of market power in the automotive industry, the increase in production capacity and scale has significantly raised costs, and the exploitation of economies of scale and production capacity has not been optimal.