رهیافتی نو به مفهوم قرآنی« صبر » تاملی در دیدگاه آیت الله خامنه‌ای در مفهوم شناسی «صبر»

صبر یکی از مفاهیم پر بسامد و کلیدی قرآن کریم است که هر گونه تعریف و برداشتی از آن در حوزه نظر، در نوع عمل صبورانه به ویژه در صحنه‌های اجتماعی اثرگذار است. از این رو در پژوهش حاضر در خوانشی تازه از مفهوم صبر در قرآن کریم به واکاوی دیدگاه‌های آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در مفهوم‌شناسی صبر می‌پردازیم. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته مشخص می‌شود که عنصر کلیدی مفهوم صبر از نظر آیت‌الله خامنه‌ای در کاربردهای قرآنی آن پایداری و استقامت است. در این نگرش، صبر در کاربردهای قرآنی با مفاهیمی چون توکل،‌ بصیرت، صلوه،‌ یقین و تقوا همنشین شده است. این مفاهیم دامنه معنایی صبر را شکل می‌دهند و در پیوند با همین مفاهیم، دو گانۀ صبر فعّال و صبر منفعل مصداق می‌یابد؛ چنان که پذیرش هر کدام از این دو سویه در تعریف از مفهوم صبر، در تولید گفتمان غالب در جامعه موثر می‌افتد؛ به این معنا که بر مبنای دو تعریف از صبر، یکی به معنای پایداری و استقامت و دیگری به معنای تحمل همۀ ناگواری‌ها و دست روی دست گذاشتن و تن زدن از اقدام می‌توان دو نوع جامعه انسانی و ایمانی تصوّر کرد و در این صورت طبعاً می‌توان دو نوع سرنوشت متفاوت برای آحاد آن جوامع تصویرکرد.

a new approach to the quranic concept of patience: an analysis of ayatollah khamenei's interpretation

the concept of patience (ṣabr) represents one of the most frequently occurring and fundamental themes in the quran. the theoretical understanding and definition of patience significantly influence its practical manifestations، particularly in social contexts. this study presents a novel examination of the quranic concept of patience through the analytical lens of ayatollah khamenei's interpretative framework. using a descriptive-analytical methodology، the research demonstrates that ayatollah khamenei identifies steadfastness and perseverance as the core elements of patience in its quranic applications. within this interpretative framework، patience intersects with other quranic concepts، including tawakkul (trust in god)، baṣīrah (insight)، ṣalāt (prayer)، yaqīn (certainty)، and taqwā (god-consciousness). these interconnected concepts define the semantic field of patience and illuminate its dual manifestations: active and passive patience. the study argues that the adopted definition of patience—whether understood as steadfast perseverance or as passive endurance—significantly influences the dominant social discourse. consequently، these contrasting interpretations shape distinct paradigms for faithbased societies and their members' trajectories. this research contributes to the broader scholarly discussion on quranic hermeneutics and its societal implications.