بررسی و مقایسۀ آیات مربوط به زنان در چند تفسیر عرفانی (کشف‌ الاسرار و عدة الابرار، عرائس البیان، فتوحات مکیّه و مخزن ‌العرفان)

در جای‌جای قرآن کریم، نکات و اشارات متعددی دربارۀ زنان و موضوعات و مسائل گوناگون مرتبط با آنها آمده که موردِتوجه و دقت مفسران مسلمان، ازجمله عارفان، بوده و دیدگاه‌های به‌جامانده از آنان در تفاسیر بازتاب یافته است. در این جستار، با انتخاب چهار تفسیر عرفانی از قرآن کریم که در زمینه‌های تاریخی، جغرافیایی و فکریِ متفاوت پدید آمده‌اند، برآنیم تا دیدگاه‌ها و آراء تفسیری رشیدالدین میبدی، روزبهان بقلی، ابن عربی و بانو امین درخصوص آیات مربوط به زنان را استخراج، مقایسه و بابا روش توصیفی تحلیلی، آراء موردِنظر را تحلیل و بررسی کنیم. از واکاوی و ارزیابی آراء این چهار مفسر چند نتیجه قابل ذکر است: در تفسیر میبدی، زن گاه موجب تکامل دین مرد پنداشته شده و گاه موجودی ضعیف و عاجز و ملول‌الطبع معرفی می‌شود. در نگاه روزبهان بقلی کمتر اثری از مواضع جنسیت‌زده یا دغدغه‌های دنیوی می‌بینیم و می‌توان گفت که نگاهش فارغ از دیدگاه‌های جنسیتی است. ابن عربی زنان را ارج می‌نهد و طی طریق را برای مردان و زنان برابر می‌داند. از دیدگاه بانو امین، زن و مرد بر یکدیگر برتری ندارند؛ وی قاعده‌ای کلی مطرح نمی‌کند و معتقد است حیات مرد از تعقل و حیات زن از احساسات نشئت می‌گیرد. همچنین شاید بتوان مدعی شد که در تفسیر آیات راجع به زنان، آراء روزبهان بقلی و ابن عربی بیشتر صبغۀ عرفانی دارند و میبدی و بانو امین در عین اظهار آراء عرفانی در مواردی به نگاه و تفسیر فقهی نیز ابراز تمایل کرده‌اند.

parameters and analogy of verses linked to women in the form of mystical interpretation (a case study of kashfol-asrar and oddatol-abrar, araies -al-bayan, fotohate makkieh, and makhzanal-erfan)

in various places of the holy qur'an, there are many points and references about women and various issues and issues related to them, which have been the focus and attention of muslim commentators, including mystics, and their remaining views have been reflected in the commentaries. in this essay, by choosing four mystical interpretations of the holy qur'an that have emerged in different historical, geographical and intellectual contexts, we will discuss the views and interpretation opinions of rashid al din meibodi, rozbehan baghli, ibn arabi and banu amin regarding the verses related to women and extract, compare and analyze the opinions in question using the descriptive analytical method. from the analysis and evaluation of the opinions of these four commentators, several results can be mentioned: in meibdi's interpretation, women are sometimes considered to be the cause of the evolution of man's religion, and sometimes they are presented as a weak, helpless and lazy creature. in rozbahan baghli's look, we see less traces of gendered positions or worldly concerns, and it can be said that his look is independent of gender views. ibn arabi respects women and considers the path equal for men and women. from mrs. amin's point of view, men and womenare not superior to each other; he does not propose a general rule and believes that a man's life originates from reasoning and a woman's life from emotions. also, it can be claimed that in the interpretation of the verses about women, the opinions of rozbahan baghli and ibn arabi have more of a mystical aspect, and meibodi and banu amin, while expressing their mystical opinions, in some cases also expressed a desire to view and interpret jurisprudence.