واکاوی روابط سپهسالاران با وزرا در حکومت غزنوی

هدف: تحلیل رقابت بین سپهسالاران ترک و وزیران ایرانی در حکومت غزنوی و بررسی پیامدهای آن بر ساختار سیاسی و اداری امپراتوری. این پژوهش درپی واکاوی ماهیت دوگانه حکمرانی و تاثیر این تنش بر مسیر تاریخ غزنویان است. این رویکرد به درک عمیق‌تری از پویایی‌های قدرت در جوامع پس از اسلام کمک می‌کند.روش پژوهش: توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع تاریخی دست اول مانند تاریخ بیهقی و آثار گردیزی. تجزیه و انتقاد متون بر اساس چارچوب نظری رقابت نخبگان انجام شده است.یافته‌ها: در دوره غزنوی، قدرت در اختیار سپهسالاران ترک بود و وزیران ایرانی نقش ثانوی و ناپایدار داشتند. این غلبه نظامی‌گری منجر به تضعیف نهادهای اداری، کاهش درآمدهای دولتی و وابستگی مالی به یورش‌های غنیمت‌محور شد. این عدم تعادل در ساختار قدرت، مانعی برای تشکیل یک نظام اداری منسجم بود.نتیجه‌گیری: دولت غزنوی عرصه تقابل دو الگوی حکمرانی مبتنی بر شمشیر و قلم بود که به بی‌ثباتی سیاسی و کاهش کارایی دولت انجامید. این تقابل، الگوی اولیه‌ای از کشمکش دیرپای نظامیان و دیوانیان در تاریخ ایران را نشان می‌دهد. این الگو، ماهیت مشروعیت سیاسی و مدیریت در امپراتوری‌های ترکی-ایرانی را به چالش کشید.

analysis of the relations between the sepahsalars and the ministers of the ghaznavid government

objective: to analyze the competition between turkic military commanders and iranian ministers in the ghaznavid rule and examine its consequences on the political and administrative structure of the empire. this research seeks to explore the dual nature of governance and the impact of this tension on the course of ghaznavid history. this approach contributes to a deeper understanding of power dynamics in post-islamic societies.method: descriptive-analytical using primary historical sources such as bayhaqi's history and gardizi's works. textual analysis and criticism were conducted based on the theoretical framework of elite competition.results: during the ghaznavid period, power was held by turkic military commanders, while iranian ministers played a secondary and unstable role. this military dominance led to the weakening of administrative institutions, a decline in state revenues, and financial dependence on plunder-driven campaigns. this imbalance in the power structure hindered the formation of a cohesive administrative system.conclusions: the ghaznavid state was an arena for the confrontation of two governance models based on the sword and the pen, resulting in political instability and reduced governmental efficiency. this confrontation illustrates an early pattern of the enduring struggle between the military and civil administration in iranian history. this pattern challenged the nature of political legitimacy and management in turko-iranian empires