جُستاری بر سازوکار ضرابخانه ها و چگونگی ضرب سکه در ایرانِ عصر صفوی

هدف: این پژوهش با هدف بررسی سازوکار ضراب‌خانه‌ها در دوره صفوی و تبیین چگونگی ضرب سکه‌های طلا و نقره توسط دولت مرکزی و سکه‌های مسی توسط حاکمان ایالات انجام شده است. همچنین تلاش شده است علل و زمینه‌های بروز تقلب و جعل در ضرب سکه‌ها و تاثیر آن بر نظام پولی و اقتصادی این دوره مورد تحلیل قرار گیرد.روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکردی ترکیبی و به شیوه تاریخی–تحلیلی انجام شده است. داده‌ها از طریق بررسی‌های میدانی سکه‌ها و ضراب‌خانه‌ها و نیز مطالعه و تحلیل منابع کتابخانه‌ای و اسناد تاریخی گردآوری شده و سپس به‌صورت تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از آغاز سلطنت شاه اسماعیل تا پایان دوره صفوی، بسته به میزان دسترسی به فلزات گران‌بها، در میزان، جنس، وزن، کارکرد، نوع و حتی نام سکه‌ها تغییرات متعددی به وجود آمد. تلاش برخی از شاهان صفوی برای تغییر شیوه ضرب سکه از روش چکشی و دستی به روش چرخی و مکانیکی، با هدف افزایش کمیت و بهبود کیفیت سکه‌ها، عمدتاً با ناکامی مواجه شد. افزون بر این، اقدام برخی شاهان و دولت‌مردان در ضرب سکه‌های کم‌عیار یا کم‌وزن و نیز استفاده از قالب‌ها یا سرسکه‌های مشابه برای سکه‌های طلا و نقره، زمینه را برای جعل و تقلب در سکه‌ها فراهم ساخت.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقلب و جعل در سکه‌های دوره صفوی پدیده‌ای نسبتاً رایج و تا حدی اجتناب‌ناپذیر بوده است. این وضعیت نه‌تنها ناشی از ضعف‌های فنی در فرآیند ضرب سکه و ناکامی در نوسازی شیوه‌های ضرب بود، بلکه ریشه در ساختار اداری و سیاسی دولت صفوی نیز داشت. کاهش عمدی عیار و وزن سکه‌ها توسط برخی شاهان و کارگزاران حکومتی، نبود نظارت موثر، منع نشدن تعقیب و مجازات جاعلان و رواج رشوه‌خواری، همگی به تضعیف اعتبار پول رایج و بی‌ثباتی نظام پولی این دوره انجامید.

a study on the minting system and the method of coin production in safavid iran

objective: this study aims to examine the structure and functioning of mints during the safavid period and to explain the process of minting gold and silver coins by the central government and copper coins by provincial governors. it also seeks to analyze the causes and underlying factors of fraud and counterfeiting in coin minting and to assess their impact on the monetary and economic system of the period.method: this research employs a combined approach using a historical analytical method. the data were collected through field examinations of coins and minting sites, as well as through the study and analysis of library sources and historical documents. the collected data were then analyzed within a historical and analytical framework.results: the findings indicate that from the beginning of shah ismail's reign to the end of the safavid dynasty, changes occurred in the quantity, metal composition, weight, function, type, and even the names of coins, largely depending on access to precious metals. efforts by some safavid rulers to change the minting technique from the traditional hammered and manual method to a rotary and mechanical system, intended to increase both the quantity and quality of coin production, were largely unsuccessful. moreover, the deliberate minting of debased or underweight coins by certain rulers and state officials, along with the use of similar dies for both gold and silver coins, created favorable conditions for counterfeiting and fraudulent practices.conclusion: the findings of this study indicate that counterfeiting and forgery in safavid coinage constituted a relatively common and, to some extent, unavoidable phenomenon. this situation was not only the result of technical shortcomings in the minting process and the failure to modernize minting techniques, but also stemmed from the administrative and political structure of the safavid state. the deliberate reduction of the fineness and weight of coins by certain rulers and government officials, the absence of effective oversight, the lack of consistent prosecution and punishment of counterfeiters, and the prevalence of bribery all contributed to undermining the credibility of the circulating currency and to the instability of the monetary system during this period.