جریان‌شناسی نفوذ اسرائیلیات در عرفان و تصوف اسلامی

هدف: بررسی و شناخت مصادر و عوامل نفوذ اسرائیلیات در عرفان اسلامی به‌منظور شناخت حقیقت اسلام و فراهم‌کردن زمینه پاک‌سازی ساحت اسلام از خرافات و افسانه‌های غیرعقلانی و غیرشرعی. روش پژوهش: این پژوهش با تکیه بر بررسی‌های تاریخی و مطالعه مصادر اصیل عرفان اسلامی به جریان‌شناسی نفوذ اسرائیلیات در ساحت اسلام پرداخته و همچنین ردپای این نفوذ را در عرفان اسلامی پیگیری کرده است.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برخی اسلام‌آورندگان گروهی از مسلمانان ناآگاه یا مغرض و حتی دستگاه خلافت در گسترش اسرائیلیات نقش اساسی داشته‌اند. این نفوذ افزون بر نشر خرافات و داستان‌های ضدعقلی به ورود اندیشه‌هایی مانند جبر تشبیه تجسیم تقدیرگرایی ظلم‌پذیری اباحه‌گری و سلطه‌پذیری از یهود و مسیحیت انجامیده است . همچنین اسرائیلیات ابتدا از طریق احادیث موضوع و غیرماثور وارد حوزه احادیث شده سپس به‌صورت هم‌زمان در تاریخ سیره و عقاید نفوذ کرده و از آنجا در گفتمان معرفتی اسلام به‌ویژه تصوف راه یافته است، این عناصر در قالب احادیث قدسی قصص انبیاء احادیث نبوی و روایات مشایخ وارد نظم و نثر ادبی و عرفانی شده‌اند. نتیجه‌گیری: اسرائیلیات به‌تدریج در عرفان و ادب فارسی رواج یافته و بسیاری از آنها امروزه به‌صورت باورها و مضامین رایج درآمده‌اند به‌گونه‌ای که بدون توجه به مصادر مجعولشان بر گفتمان فکری اسلام تاثیر گذاشته‌اند. ازاین‌رو بازشناسی خاستگاه این مضامین و نقد منابع آنها برای پالایش میراث عرفانی و فکری اسلام ضرورتی جدی دارد. همچنین توجه به مصادر اصیل اسلامی می‌تواند زمینه تمایز میان آموزه‌های معتبر دینی و عناصر تحریف‌شده و نفوذی را فراهم سازد.

identifying the influence of israiliyyat in islamic mysticism and sufism

objective: to examine and identify the sources and factors behind the infiltration of israiliyyat into islamic mysticism in order to better understand the true nature of islam and to help create the conditions for purifying the islamic tradition from irrational and non-canonical superstitions and legends.method: relying on historical investigations and the study of authentic sources of islamic mysticism, this research analyzes the process through which israiliyyat penetrated the islamic sphere and traces the footprints of this influence within islamic mysticism.results: the findings indicate that certain converts to islam, groups of uninformed or ill-intentioned muslims, and even the caliphal establishment played a fundamental role in spreading israiliyyat. beyond disseminating superstitions and anti-rational narratives, this influence facilitated the entry of ideas such as determinism, anthropomorphism, corporealism, fatalism, acceptance of oppression, permissiveness, and subservience to jewish and christian authority. moreover, israiliyyat first entered the domain of hadith through fabricated and non-transmitted reports, then simultaneously infiltrated history, prophetic biography, and doctrines, and from there found their way into islamic epistemic discourse, especially sufism. these elements were incorporated into literary and mystical prose and poetry in forms such as divine sayings, stories of the prophets, prophetic traditions, and accounts attributed to spiritual masters.conclusions: over time, israiliyyat became widespread in islamic mysticism and persian literature, and many of its elements have turned into common beliefs and motifs, shaping islamic intellectual discourse without due attention to their spurious origins. therefore, identifying the origins of these motifs and critically evaluating their sources is an urgent necessity for refining islam's mystical and intellectual heritage. attention to authentic islamic sources can also help distinguish valid religious teachings from distorted or infiltrated elements.