نقش گذرنماها در ساختار روایی نفثة‌المصدور با تاکید بر جایگاه مولف

تاریخ‌گرایی نوین تاریخ را به‌عنوان روایتی داستانی و محصولی ذهنی می‌داند که واقعیّتی را بازگو می‌کند و در این روند، ذهن نویسنده نقش دارد. این رویکرد به‌ویژه با نظریات رومان یاکوبسن ، زبان‌شناس و نظریه‌پرداز برجسته فرمالیسم، هم‌راستا است. یاکوبسن یکی از پیشگامان مکتب فرمالیسم روسی بود و باور داشت که هنر و ادبیات به‌ویژه در سطح زبان و ساختار باید تحلیل شوند، نه صرفاً در معنای ظاهری و محتوای آن. او به‌ویژه بر تاثیر زبان به‌عنوان ابزار مورّخ تاکید می‌کند و معتقد است که مورّخ، با وجود تلاش برای آشکار نکردن خود در متن تاریخی، از این ابزار استفاده می‌کند و از طریق عناصری که در متن وارد می‌کند، حضور خود را نشان می‌دهد. این عناصر را یاکوبسن گذرنما می‌نامد و به‌عنوان نشانه‌هایی از دخالت نویسنده در روایت تاریخ تلقی می‌کند.نگارندگان این مقاله قصد دارند تا با تحلیل گذرنماها در متن نفثةالمصدور، حضور و دخالت نویسنده را در این متن تاریخی برجسته کنند.شایان ذکر است پیشتر این نظریه در متن جهانگشای جوینی نیز توسط مهدی قاسم زاده کنکاش شده است، به این منظور، ابتدا با استفاده از دو نوع منبع و به شیوه‌ی کتابخانه‌ای، گذرنماها و شیوه‌های بررسی آن‌ها را از دیدگاه نظریات نقد ادبی تمییز داده و سپس شواهدی از کتاب نفثةالمصدور برای هر نوع و زیرنوع آن‌ها جمع‌آوری و تحلیل کرده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهند که نویسنده در متن خود از گذرنماهای بسیاری بهره برده و در برخی موارد نیز از شاخصه‌های خاص گذرنما استفاده نکرده است.

the role of shifters in the narrative structure of nafthat al-masdur with an emphasis on the author’s position

new historicism regards history as a narrative construction — a subjective product that reflects reality, shaped by the consciousness of its author. this approach aligns closely with the theories of roman jakobson, the prominent linguist and key figure of russian formalism. jakobson, one of the pioneers of this school, maintained that art and literature must be analyzed primarily through their language and structural features, rather than through their surface meaning or thematic content. he especially emphasized the role of language as the historian’s tool, arguing that despite the historian’s attempts to remain invisible within the historical text, their presence inevitably surfaces through the linguistic elements they employ. jakobson refers to these elements as shifters, considering them indicators of the author's intervention in the narration of history. the present study aims to examine such shifters in the historical text nafthat al-masdur, highlighting the presence and agency of the author within the narrative. it is worth noting that this theoretical framework was previously applied to tarikh-i jahan-gusha by mahdi ghasemzadeh. in the current research, the authors first identify and categorize shifters and the methods of their analysis from the perspective of literary theory, drawing upon both primary and secondary sources. subsequently, they collect and analyze evidence of each type and subtype of shifter found in nafthat al-masdur. the findings of the study reveal that the author extensively employs shifters throughout the text, though in certain instances, some distinctive features of these shifters are omitted or underutilized.