مقایسه رساله‌الطیر خاقانی، سنایی و نجم‌الدین رازی از منظر نمادپردازی پرندگان

پیش از عطار، شاعران و نویسندگان مختلفی مبادرت به تالیف اثر از زبان مرغان کرده‌اند. عمده قریب به اتفاق این آثار در حدود اواخر قرن پنج تا اوایل قرن هفت تالیف شده‌اند و با وجود مشترکات فراوانی که تالیف این نوع اثر می‌طلبد، تفاوت‌های آشکاری نیز در میان آن‌ها به چشم می‌خورد. یکی از این تفاوت‌ها، تفاوت در شیوه نمادپردازی پرندگان است. در این پژوهش رساله‌الطیر خاقانی، سنایی غزنوی و نجم‌الدین رازی از منظر نمادپردازی پرندگان با یکدیگر مقایسه می‌شوند چراکه در شیوه پرداخت، هدف نهایی و توصیفات آن‌ها تفاوت‌هایی مشاهده شد که آن‌ها را مستعد قرار گرفتن در مقام مقایسه تحقیق حاضر کرد. در این پژوهش دریافت شده که چطور تفاوت در نگاه و هدف تالیف این آثار، در نهایت باعث تفاوت در نمادپردازی پرندگان شده‌است. رساله خاقانی شامل توصیفات بی‌نظیر است و به مدح حضرت رسول (ص) می‌انجامد. سنایی با محوریت توحید صحنه عبادت پرندگان را تصویر می‌کند و نجم‌الدین رازی، مدح وزیر وقت را از مسیر زبان مرغان نگاشته‌‌است. یعنی سبک هر شاعر نیز در منحصربه‌فرد بودن زبان مرغان او اهمیت ویژگی‌ای داشته که در این پژوهش مرور شده‌است.

comparison of risale al-tir khaqani, sanai and najmuddin razi from the point of view of bird symbolism

before attar, various poets and writers attempted to compose works on the language of birds. the vast majority of these works were composed around the late fifth to early seventh centuries, and despite the many commonalities that the composition of this type of work requires, there are also obvious differences among them. one of these differences is the difference in the way of symbolizing birds. in this study, the risale-i-tayr of khaqani, sana’i of ghaznavi, and najm al-din razi are compared with each other from the perspective of symbolizing birds because differences were observed in the method of presentation, the final goal, and their descriptions that made them susceptible to being compared in the present study. this study has found out how the difference in the perspective and purpose of composing these works ultimately led to the difference in the symbolizing of birds. khaqani’s risale-i-tayr contains unique descriptions and leads to the praise of the prophet (mohammad). sanai, with the focus on monotheism, depicts the scene of bird worship, and najm al-din razi wrote the praise of the then minister through the language of birds. that is, the style of each poet also has an important characteristic in the uniqueness of his language of birds, which has been reviewed in this research.