تحلیل مفهومی «پرسش از مراتب نظام هستی» در هستی شناسی صدرالمتالهین شیرازی و صدرالدین قونوی

فیلسوف آنگاه که به مطالعۀ هستی می‌ۤپردازد با پرسش از وحدت و کثرت هستی نیز روبه‌رو می‌شود، و آنگاه که کثرت را می‌ۤپذیرد، می‌کوشد تا پس از تعیین موضوع کثرت یعنی نشان دادن آنچه که متکثر است از مراتب و طبقات آن امور متکثر آگاه گشته و به تبیین و اثبات مراتب نظام هستی بپردازد. این پژوهش با تمرکز بر دو مسالۀ بنیادین هستی‌شناسانه در اندیشۀ صدرالمتالهین شیرازی و صدرالدین قونوی نشان داده است که: صدرالمتالهین شیرازی بر اساس باور به اصالت وجود، پرسش از مراتب نظام هستی را به گونه‌ای تحلیل کرده که برآیند آن دو نوع مرتبه‌ مندی حقیقی و مجازی برای نظام هستی است؛ در مقابل اما صدرالدین قونوی را می‌توان بر اساس تعریف و پاره‌ای از احکامی که برای اعیان ثابته برشمرده در فهرست باورمندان به اصالت ماهیت جای داد و گونه‌ای خاص از مرتبه‌ مندی برای نظام هستی بر پایۀ اصالت ماهیت را به او مستند ساخت؛ اگر چه ملاحظۀ تمام احکامی که او برای اعیان ثابته بر شمرده، و نیز مشاهدۀ جایگاه دقیق ایدۀ اعیان ثابته در منظومۀ فکری او موجب می‌شود که پرسش از مراتب نظام هستی در اندیشۀ قونوی فارغ از مسالۀ اصالت وجود و اصالت ماهیت تحلیل شود.

rereading the division of substance and accident based on the principles of self-knowledge of sheikh ishraq

according to avicennayan and sadrayan’s readings, despite all their differences, the &substance& is a quiddity that either exists outside without the subject, or if it exists in the subject, the subject also needs it for its existence. in contrast to & accident&, it is a quiddity that is always found in a subject that does not need it. this division is based on the existence or non-existence of quiddities. sheikh ishraq’s starting point for the discussion of truth is &i& and the awareness of &i&, not existence. in this view, &i& is a self-emerging truth that has knowledge of itself, and knowledge of others is created by paying attention to others. therefore, what attracts the attention of &i& in the first step of the emergence of objects is the conscience and self-discovery of objects.then, in the second step, through the lens of intuition, the way things arise is brought to the attention of &i& in such a way that if the luminous facts, which are full of presence and light and perceive themselves, are found to be true to themselves and become conscience. they are &luminous substance& and if they are found to be existentially dependent on the other and conscience, they are &luminous accident&. also, on the other hand, if the facts that are found absent from themselves, are found and realized independently of others, they are called & dark substance & and if they are found and realized independent of others, they are called &dark accident&.