تحلیل و بررسی تفسیر روایات معرفة‌الله‌بالله در نگاه علامه طباطبایی

متون دینی ضمن بیان طرق متعدد شناخت خداوند، راهی با مضمون «معرفةالله‌بالله» پیش روی انسان‌ها قرار داده است؛ برای نمونه از امیرالمومنین(علیه‌السّلام) نقل شده است: اعْرِفُوا اللهَ بِاللهِ.... که نظر بسیاری از بزرگان را به خود جلب کرده و از این جهت دیدگاه‌های مختلفی ذیل این روایت شریف شکل گرفته است. علامه طباطبایی از جمله کسانی است که به شرح این حدیث پرداخته و آن را به معنای نفی واسطه در شناخت خدا می‌گیرد و هرگونه شناختی غیر از این را شرک می‌داند. او می‌گوید: این معرفت برای هر موجود دارای درکی حاصل است اما چون مورد غفلت واقع می‌شود نیازمند رفع غفلت است. بنابراین نظر، تمامی براهین اثبات خدا براهین تنبیهی هستند. ایشان گرچه راه معرفت حصولی را برای شناخت خدا مسدود می‌داند اما راه معرفت حضوری را برای این مهم باز دانسته و معتقد است از طریق معرفةالنّفس می‌توان به سرمنزل مقصود رسید. این پژوهش در صدد است تا با روش تحلیلی- توصیفی و نقلی به تحلیل و بررسی دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر «معرفة‌الله‌بالله» بپردازد. آنچه پرداختن به این مساله را مهم می‌کند این است که؛ اولا بر اساس جست‌وجوی نگارنده؛ دیدگاه علامه، با این تفصیل در جای دیگر نیامده است و ثانیا این بررسی، جایگاه مبانی فلسفی و عرفانی را در تبیین و تفسیر متون دینی روشن‌تر می‌کند.

analysis and review of the interpretation of the hadiths of the knowledge of allah in the eyes of allameh tabatabai

religious texts, while describing various ways of knowing god, have put before humans a way with the theme of &knowledge of god for example, it has been narrated from amir al-mu’minin (peace be upon him): know allah by allah.... which has attracted the opinion of many elders and for this reason, different views have been formed under this honorable narration. allameh tabatabai is one of those who elaborated on this hadith and takes it to mean the negation of an intermediary in the knowledge of god, and considers any knowledge other than this to be shirk. he says: this knowledge is a result for every creature with understanding, but because it is neglected, it needs to be removed. therefore, in my opinion, all proofs of god are punitive proofs.although he considers the path of acquired knowledge to be blocked for god’s knowledge, he considers the path of present knowledge to be open for this purpose and believes that through self-knowledge one can reach the destination. this research aims to analyze and investigate the view of allameh tabatabai in the commentary of &knowledge of god& with analytical-descriptive method. what makes addressing this issue important is that; first, based on the author’s search; allameh’s point of view is not mentioned in this detail anywhere else, and secondly, this study makes the place of philosophical and mystical foundations in the explanation and interpretation of religious texts clearer.