دین به مثابه قانون از منظر فیلسوفان مسلمان

آنچه در این نوشتار مطرح می‌شود، تبیین و تثبیت سه مدعا در باب دین‌شناسی فیلسوفان مسلمان است:اول. فیلسوفان مسلمان متاثر از افلاطون و ارسطو انسان را موجودی اجتماعی دانسته‌اند. بدین معنا که انسان در قالب حضور در مدینه به حیات و بقای خود ادامه می‌دهد و تشکیل و بقای مدینه نیازمند قانون است. اما قانونی که برای اداره مدینه یا جامعه شهری معرفی می‌کنند، قانون بشری نیست بلکه قانون الهی است و آن قانونی، چیزی جز دین الهی نیست. بنابراین ازنگاه فیلسوفان مسلمان، ماهیت دین همان قانون است.دوم. از آنجا که فیلسوفان مسلمان به دین به عنوان قانون نظر کرده‌اند، هرگز از نحوه‌ هستی این قانون پرسش نکرده‌اند؛ یعنی نپرسیده‌اند که دین به مثابه‌ قانون از چه نحوه‌ وجودی در جهان خارج برخوردار است.سوم. هرچند فیلسوفان مسلمان ذیل مفهوم دین به مثابه کلام و کتاب و مانندآن، نکاتی هستی‌شناختی بیان کرده‌اند، اما ایشان اصالت هستی‌شناختی برای دین قائل نیستند. نه تنها از نحوه‌ وجود دین به مثابه‌ قانون بحث و پرسش نکرده‌اند، بلکه اساسا هرگز از منظر هستی‌شناسی بحث منسجم، مدون و مستقلی در باب دین نداشته‌اند.پرسش اساسی در باب دین که تاکنون در تفکر و فرهنگ اسلامی از ان غفلت شده این است: نحوه‌ هستی و وجود دین به مثابه‌ یک موجود چگونه است؟ تفاوت رویکرد درباره‌ نحوه‌ هستی دین موجب تفاوت نحوه‌ مواجهه با دین و نسبت برقرار کردن با دین خواهد بود. از اینرو هستی‌شناسی دین صرفا یک بحث نظری نیست و آثار عملی متعددی بر آن مترتب است.

religion as law from the point of view of muslim philosophers

what is presented in this article is the explanation and confirmation of three claims about the knowledge of religion of muslim philosophers: first. muslim philosophers influenced by plato and aristotle have considered man as a social being. this means that man continues to live and survive in the form of presence in city, and the formation and survival of city requires law. but the law they introduce for the administration of city is not a human law, but a divine law, and that law is nothing but the divine religion. therefore, according to muslim philosophers, the nature of religion is the law. second. since muslim philosophers have considered religion as a law, they have never questioned the existence of this law; that is, they have not asked what kind of existence religion as a law has in the outside world. third. although muslim philosophers have expressed ontological points under the concept of religion as words and books and the like, they do not consider religion to be ontologically authentic. they have never had a coherent, codified and independent discussion about religion from the perspective of ontology. the basic question about religion, which has been neglected in islamic thought and culture so far, is this: how does religion exist as an entity? the difference in approach regarding the existence of religion will cause a difference in the way of encountering religion and establishing a relationship with religion. therefore, the ontology of religion is not just a theoretical discussion and it has many practical effects.