تحلیل انتقادی نظریه وجود ذهنی از دیدگاه میرقوام‌ الدین رازی تهرانی

نظریه وجود ذهنی به صورت جدی از زمان فخررازی در فلسفه و کلام اسلامی مطرح بوده است. در این میان برخی از فیلسوفان به اثبات این نظریه و برخی دیگر به انکار آن پرداخته ‌اند. از جمله فیلسوفانی که به انکار نظریه وجود ذهنی پرداخته میر قوام ‌الدین رازی تهرانی را می‌توان نام برد. این فیلسوف در انکار وجود ذهنی از استادش ملارجبعلی تبریزی متاثر است و همانگونه که تبریزی نظریه وجود ذهنی را با نفس، علم و ادراک پیوند می‌دهد، میرقوام‌الدین نیز همانند استاد به این محورها توجه دارد. مسئله اصلی در این نوشتار ادله انکار وجود ذهنی نزد میر قوام ‌الدین رازی تهرانی و چگونگی پیوند آن با مسئله ادراک و علم است. البته این بررسی از جنبه‌ های انتقادی و تحلیلی خالی نخواهد بود. روش بحث در این مقاله روش توصیفی تحلیلی و روش گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای است. نتیجه اجمالی که مقاله به آن دست یافته این است که میر قوام ‌الدین رازی با انکار وجود ذهنی نمی‌تواند پاسخی درخور برای گزاره‌های حقیقیه داشته باشد و نظریه میر قوام الدین رازی درباره وجود ذهنی را باید در پرتو سخنان ارسطو تفسیر کرد، هرچند که وی در ارائه نظریه‌ای منقح در باره التفات نفس به غیر به مثابه راهی برای ادراک اشیا ناموفق است.

critical analysis of the theory of mental existence from the point of view of mir qawamuddin razi tehrani

the theory of mental existence has been seriously discussed in islamic philosophy and theology since the time of fakhr al-dīn rāzī. meanwhile, some philosophers have proved this theory andothers have denied it. mir qavam al-din is one of the philosopherswho denied the theory of mental existence. this philosopher is influenced by his teacher mulla rajabali tabrizi in denying theexistence of the mind, and as tabrizi connects the theory of mentalexistence with soul, knowledge and perception, mir qavam al-dinalso pays attention to these axes like his teacher. the main issue inthis article is to examine the evidence of the denial of mentalexistence by mir qavam al-din and its result with the subject of knowledge and perception. the discussion method in this article is the descriptive-analytical method and the library data collectionmethod. the brief conclusion reached by the article is that mirqavam al-din by denying mental existence, cannot give an adequateanswer to ḥaqīqī propositions, and mir qavam al-din rāzī's theoryabout the mental existence should be interpreted in the light of aristotle's words, although he presented a revised theory of selfconcern is unsuccessful except as a way of perceiving things.