بررسی مقایسه‌ای نقش معرفت شناختی عقل در اندیشه سیاسی فارابی و سید مرتضی

عقل نزد فارابی به عنوان یک فیلسوف و سیدمرتضی به عنوان یک متکلم عقل‌گرا، نقش بی بدیلی دارد؛ به همین خاطر، جهت مقایسه فلسفه سیاسی فارابی و کلام سیاسی سیدمرتضی، بررسی مقایسه ای نقش عقل ضرورت می یابد. این مقاله با بررسی آثار فارابی و سیدمرتضی و سایر پژوهش‌های صورت گرفته در این زمینه، به نقش عقل و کارکرد آن در اندیشه سیاسی فارابی و سیدمرتضی پرداخته است و روشن نموده است که سیدمرتضی و فارابی در اصل عقلانیت و ارزشمندی عقل، توافق دارند، اما نقطه عزیمت و جهت گیری آنها در عقل ورزی متفاوت است و این تفاوت با توجه به فیلسوف بودن فارابی و متکلم بودن سیدمرتضی قابل فهم است. عقل در اندیشه سیاسی سیدمرتضی فارغ از مبانی فلسفی، بدون رازورزی و مبتنی بر وحی قطعی و متناسب با اقتضائات و شرایط و برای دست یافتن به سعادت دنیوی و اخروی ذیل حقیقت امامت شیعی، به پردازش مشغول است و عقل نزد فارابی برپایه مبانی فلسفه یونان و به قصد تئوریزه کردن فیلسوف_شاه افلاطونی و با نگاهی استعلایی و آمیخته به رازورزی و کم توجه به واقعیت‌های خارجی، در رسیدن به معرفت از جانب عقل فعال و فاقد نگاه بنیادین به مبانی و امامت شیعی است.

a comparative study of the epistemological role of reason in the political thought of farabi and seyed morteza

for farabi as a philosopher and syed morteza as a rationalist theologian, reason has an incomparable role; for this reason, in order to compare the political philosophy of farabi and the politicaltheology of syed morteza, a comparative study of the role of reasonbecomes necessary. by examining the works of farabi and syedmorteza, this article has discussed the role of reason and its function in the political thought of farabi and syed morteza and has clarifiedthat syed morteza and farabi agree on the value of reason, but theirpoint of departure and direction in rationality is different. in syedmorteza's political thought, reason is free from philosophicalfoundations and based on definite revelation and is busy processingto achieve worldly and hereafter happiness under the truth of shiiteimamate, and reason according to farabi is based on the foundationsof greek philosophy and with the intention of theorizing theplatonic philosopher-king and with a view it is transcendental and mixed with mystery and paying little attention to external realities, in reaching knowledge from the active intellect and lacks a fundamental view of the fundamentals and shia imamate.