جستاری بر نقش ساختار کالبدی- فضایی بر کیفیت مسکن مناطق نفت خیز با نگرشی بر نظریه نحو فضا؛ مورد پژوهی: شرکت شهر نفت اهواز

شهرهای متکی بر منابع طبیعی، به ویژه نفت، الگوهای رشد و توسعه منحصر به فردی را تجربه می‌کنند. شرکت‌شهرهای استخراجی خوزستان، به عنوان نمونه‌ای بارز از این نوع شهرها، با مهاجرت‌های گسترده و تغییرات در الگوهای تولید، تحولات کالبدی-فضایی چشمگیری را پشت سر گذاشته‌اند. یکی از مهم‌ترین این تحولات، تغییرات در ساختار مسکن و در نتیجه، کیفیت کالبدی زندگی ساکنان بوده است. نظر به اهمیت کیفیت کالبدی در برنامه‌ریزی‌های شهری، این پژوهش به دنبال بررسی تحولات تاریخی ساختار کالبدی-فضایی مسکن در شرکت‌شهرهای استخراجی خوزستان است. در این راستا، مفهوم نحوفضا به عنوان ابزاری جهت تحلیل روابط اجتماعی و فضایی در محیط‌های شهری به کار گرفته شده است. هدف از نگارش این پژوهش، شناسایی مولفه‌های تاثیرگذار و بررسی ساختار کیفیت کالبدی- فضایی مسکن شرکت‌شهر اهواز به روش نحو فضا می‌باشد. این تحقیق به لحاظ «ماهیت» پژوهش، از گونه تحقیقات «آمیخته» و به لحاظ «قصد» از پژوهش، «تفسیری» و از جنبه منطق پژوهش، «استقرایی» است. داده‌های کمی به صورت میدانی (پرسشنامه) و داده‌های کیفی به روش تکنیک چیدمان فضا گردآوری شده‌اند. یافته های پژوهش نشان می‌دهد که معماری خانه‌های شرکت‌شهر نفت اهواز با وجود کالبد فیزیکی که با الهام از معماری بریتانیا ساخته شده، توانسته است با اصول فرهنگی، اجتماعی و اقلیم بومی منطقه، همساز شود و معیارهای بومی ایرانی-اسلامی نظیر محرمیت، تفکیک فضاهای عمومی و خصوصی خانه و ورودی‌های متعدد در این معماری به خوبی لحاظ گردد. این امر حاکی از تعامل پویا میان تاثیرات جهانی و محلی در شکل‌دهی به محیط انسان ساخت می‌باشد.

the impact of physical - spatial structure on the quality of housing in oil-field regions, with a focus on space syntax theory: a case study of the ahvaz oil company town

cities heavily reliant on natural resources, particularly oil, exhibit unique patterns of growth and development. khuzestan’s oil-field cities, prime examples of this phenomenon, have undergone significant physical-spatial transformations characterized by extensive migrations and shifts in production patterns. one of the most notable developments has been the evolution of housing structures, consequently impacting the physical quality of residents’ lives. given the pivotal role of physical quality in urban planning, this research aims to investigate the historical development of the physical-spatial structure of housing in khuzestan’s extractive cities. to achieve a deeper understanding of the impact of physical changes on residents’ quality of life, space syntax is employed as a tool to analyze social and spatial relationships within urban environments. the primary objective of this research is to identify influential components and examine the structure of the physical-spatial quality of housing in ahvaz city utilizing the spatial method. adopting a mixed-method approach, this research is interpretive in intent, inductive in logic, and incorporates both quantitative and qualitative data collection methods. the findings reveal that despite the british architectural influence on ahvaz oil company houses, these structures have successfully harmonized with local cultural, social, and climatic principles, as well as traditional iranian-islamic standards such as privacy. the effective separation of public and private spaces, coupled with multiple entrances, demonstrates the dynamic interplay between global and local influences in shaping the human-made environment.