نقش علوم عصب‌شناسی در تقویت علم قاضی در دادرسی‌های کیفری

پیشرفت‌های علوم اعصاب و ظهور حوزه حقوق عصب‌شناختی، تاثیر عمیقی بر نظام‌های دادرسی داشته و امکان بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند تصویربرداری عملکردی مغز و نوار مغزی را در ارزیابی قصد مجرمانه، میزان مسئولیت کیفری و تشخیص صداقت شهود و متهمان فراهم ساخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که داده‌های این علوم می‌توانند به کاهش خطاهای قضایی و ارتقای استانداردهای دادرسی عادلانه کمک نموده و در فرآیند احراز حقیقت و ایجاد قناعت وجدان برای قاضی موثر باشند. بااین‌حال، ابهام در تفسیر داده‌های تصویربرداری عصبی و احتمال نقض اصل بی‌طرفی قضات، ازجمله چالش‌های این مسئله محسوب می‌شود. تحلیل تطبیقی استانداردهای حقوقی بین‌المللی نشان می‌دهد که پذیرش یافته‌های علوم اعصاب، مستلزم قابلیت بازتولید تجربی، نرخ خطای پایین و پذیرش در جوامع علمی معتبر است. نتایج پژوهش حاضر بر این امر تاکید دارد که هرچند داده‌های علوم عصب‌شناسی می‌توانند نقش موثری را در ایجاد علم قاضی ایفا کنند؛ اما نمی‌توانند به‌تنهایی به‌عنوان ادله مستقل و قطعی در دادرسی کیفری مورد استفاده قرار گیرند بلکه باید در قالب امارات قضایی و نظریه کارشناسی در کنار سایر ادله سنتی بررسی شوند. پذیرش این یافته‌ها در نظام حقوقی ایران نیازمند تدوین چارچوب‌های قانونی شفاف، اصلاح رویه‌های قضایی و ارتقای دانش تخصصی قضات و وکلا است تا از سوء‌استفاده‌های احتمالی و تفاسیر نادرست جلوگیری شود.