طراحی مدل پیشگیری از نیمه تاریک رفتارهای شهروندی سازمانی در صنعت بیمه با استفاده از روش آمیخته

رفتارهای شهروندی سازمانی (ocb) به‌عنوان رفتارهای داوطلبانه و فراتر از وظایف رسمی کارکنان، نقش مهمی در بهبود عملکرد و بهره‌وری سازمان‌ها ایفا می‌کنند. با این حال، تحقیقات اخیر نشان داده‌اند که این رفتارها می‌توانند جنبه‌های تاریک یا نامطلوبی مانند خستگی، استرس شغلی، تعارض نقش، و رفتارهای نمایشی به همراه داشته باشند که به‌ویژه در صنعت پیچیده بیمه، تاثیرات منفی قابل‌توجهی بر کارکنان و سازمان‌ها دارد. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدلی برای پیشگیری از نیمه‌تاریک رفتار شهروندی سازمانی در صنعت بیمه ایران، با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون انجام شده است. در این مطالعه، از پرسشنامه‌های نیمه‌ساختاریافته و مصاحبه با 10 خبره صنعت بیمه (با معیارهایی نظیر حداقل 10 سال تجربه، سابقه مدیریتی، و انتشار پژوهش‌های مرتبط) استفاده شد و سپس مدل نهایی با استفاده از تکنیک دلفی در سه مرحله غربال و اعتبارسنجی شدند. داده‌ها با نرم‌افزار maxqda تحلیل و در چهار سطح سازمانی، شغلی، محیطی-اجتماعی، و فردی به چهار محور اصلی، 13 تم اصلی، و 75 تم فرعی دسته‌بندی شدند. راهکارهایی نظیر شفافیت و عدالت سازمانی، سبک رهبری تحول‌آفرین، استفاده از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی اخلاقی، توسعه منابع انسانی، تقویت فرهنگ همکاری، و مدیریت استرس فردی پیشنهاد شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان داد که این راهکارها با تاکید بر تعادل بین ارزش‌های فردی و سازمانی، می‌توانند از رفتارهای فرصت‌طلبانه و نمایشی پیشگیری کنند و به بهبود عملکرد سازمانی در صنعت بیمه کمک نمایند.

designing a model for preventing the dark side of organizational citizenship behaviors in the insurance industry using a mixed-methods approach

organizational citizenship behaviors (ocbs) are voluntary actions that go beyond employees' formal duties and play a significant role in enhancing organizational performance and productivity. however, recent studies have highlighted that these behaviors can also have undesirable dark aspects, such as job burnout, stress, role conflict, and impression management behaviors, which can particularly have significant negative impacts on employees and organizations in the complex insurance industry. this study aims to design a model for preventing the dark side of ocbs in the iranian insurance industry using the thematic analysis technique. data were collected through semi-structured questionnaires and interviews with 10 insurance industry experts (selected based on criteria such as a minimum of 10 years of experience, managerial background, and published research). the final model was screened and validated using the delphi technique in three rounds. the data were analyzed with maxqda software and categorized into four levels—organizational, job, socio-environmental, and individual—resulting in four main themes, 13 primary themes, and 75 sub-themes. proposed strategies include promoting transparency and organizational justice, adopting transformational leadership styles, leveraging innovative technologies such as ethical artificial intelligence, developing human resources, fostering a collaborative culture, and managing individual stress. the findings indicate that these strategies, by emphasizing the balance between individual and organizational values, can prevent opportunistic and impression management behaviors, thereby contributing to improved organizational performance in the insurance industry.