دراسه مقارنه لاستعاره الرحمه فی نهج البلاغه والصحیفه السجادیه، تحلیل معرفی وفقًا لنموذج اولاف جیکیل للاستعاره

بما ان الاستعاره تُمهّدُ امکانیه فهم الموضوعات الانتزاعیه علی حسب الموضوعات اکثر عینیهً لهذا السبب للاستعاره دور‌ هام فی المجالات الانتزاعیه کالمذهب. انّ الاستعاره فی الخطاب الدینی هی اداه دینامیکیه لتنظیم المفاهیم المجرده. لغه الدین لغه استعاریه؛ لان الصوره الاستعاریه تقوم علی نوع من التنویر المفاهیمی الذی یوفر منصه مناسبه للتعبیر عن التصورات الحدسیه وایضا معرفه الطبقات المفاهیمیه للفئات المجرده الموجوده بکثره فی التفکیر الدینی. یتناول هذا المقال الدراسه المقارنه للاستعاره المفاهیمیه لالرحمه الالهیه فی نهج البلاغه والصحیفه السجادیه، موظفًا المنهج الوصفی التحلیلی بناء علی وجهه نظر لاکوف وجونسون وکذلک المبادئ النظریه لاولاف جیکیل المعرفیه. هناک فی کتابی نهج البلاغه والصحیفه السجادیه مجالات استعاریه متشابهه عن  استعاره الرحمه، وهو امر مثیر للاهتمام. کلا الکتابین، فتحا عالم الفکر للانسانیه بمساعده الاستعارات المفاهیمیه، وقدما للانسانیه مفاهیم معقده للغایه عن الامور الغامضه والمجرده بلغه بسیطه وملموسه. ومن اهم النتائج التی توصل الیها هذا المقال ان فحص الاستعارات المستخدمه فی کلام الامام علی والامام السجاد علیهما السلام یتبین ان هذه الاستعارات ماخوذه من الاستعارات المفاهیمیه للقرآن او تجلیاته وهی فی کثیر من الاحیان تفسیرات للمفاهیم القرآنیه، وهذا یدل علی ان هذین الامامین کانا علی اعلی مستوی من فهم القرآن واستمدا افکارهما واسسهما الفکریه من القرآن، ونطاق الاستعارات فی الفاظهما هو شعاع الهدایه القرآنیه وانعکاس رویه القرآن وثقافته. فی السیاق ذاته، لقد تُصُورت کلمه الرحمه بطرق متشابهه لدی الامامین (ع)، حیث جعل الامامان (ع) مفاهیمهما المنشوده قابله للفهم فی اطار المحسوسات مستخدماً مجالات مختلفه من الاستعارات المادیه، والظرفیه، والتشخیصیه بما فی ذلک تشبیه الرحمه الالهیه بالکنوز، والمطر والبیت والشوبوب الذی یسقط علی العباد. کما تمثل الرحمه الوعاء الذی یتفاعل بداخله کافه عناصر. ان مثل هذه المفاهیم الاستعاریه للرحمه فی نهج البلاغه والصحیفه السجادیه موجود ایضًا فی القرآن الکریم؛ حیث یمکن القول انّهما قد تاثرا بالقرآن الکریم فی مجال استعاره الرحمه الانطولوجیه.

comparative exploration of the metaphor of divine al-rahmat (mercy) in nahj al-balagha and al-sahifa al-sajjadiyya through olaf jäkel’s cognitive framework [in arabic]

cognitive linguistics, which has developed over the last two centuries, offers robust methodologies for analyzing and elucidating textual content, with conceptual metaphor serving as a prominent approach. within the framework of conceptual metaphors, numerous concepts—especially those of abstract nature—are structured through metaphorical correspondences and knowledge transfer, thereby conveying an extensive array of ideas to audiences via innovative expressions. this study conducts a comparative analysis of the conceptual metaphor of divine al-rahmat (mercy) in nahj al-balagha and al-sahifa al-sajjadiyya, utilizing a descriptive-analytical methodology informed by the theories of lakoff and johnson, as well as the cognitive principles articulated by olaf jäkel. both nahj al-balagha and al-sahifa al-sajjadiyya feature comparable metaphorical constructs. for example, divine al-rahmat (mercy) is represented in both works as valuable treasures safeguarded in divine storehouses, which god unlocks for the benefit of his servants during moments of necessity or worthiness, or as spiritual endowments, such as the dispatch of messengers and the revelation of the quran. additionally, it is envisioned as rain descending upon the servants or as an expansive vessel or domain that a servant may enter or depart. by employing conceptual metaphors, both texts have unveiled the intellectual world to humanity, rendering profoundly intricate concepts concerning ambiguous and abstract themes in an accessible and concrete linguistic form. the findings of this investigation reveal that the notion of al-rahmat (mercy) is conceptualized in a parallel manner in both texts, with the imam drawing upon diverse physical and contextual domains to make these ideas palpably intelligible. anthropomorphic similes, such as comparing divine al-rahmat (mercy) to a treasure, a house, rain, or rainfall upon servants, are prominent examples. al-rahmat (mercy) is further portrayed as a container wherein all components interact dynamically. these metaphorical representations of al-rahmat (mercy) in nahj al-balagha and al-sahifa al-sajjadiyya also appear in the holy quran, suggesting that their ontological metaphors of “al-rahmat (mercy)” are derived from the quranic paradigm.