بررسی و تحلیل کیفیت محیط روستایی بر حس تعلق مکانی در سکونتگاه های روستایی (مطالعه موردی: روستای ام الطمیر)

زمینه و هدف: کیفیت محیط سکونتگاه‌های روستایی یکی از عوامل کلیدی در شکل‌گیری حس تعلق مکانی، ماندگاری جمعیت و پایداری اجتماعی به شمار می‌رود. در سال‌های اخیر، به‌ویژه در روستاهای پیراشهری که تحت تاثیر فرایندهای شهرنشینی شتابان قرار دارند، توجه به پیوند میان شرایط محیطی و ادراک و دلبستگی ساکنان به مکان اهمیت فزاینده‌ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل تاثیر کیفیت محیط روستایی بر حس تعلق مکانی در سکونتگاه‌های روستایی، با مطالعه موردی روستای ام‌الطمیر در پیرامون کلان‌شهر اهواز انجام شده است. روش‌شناسی: این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش میدانی با استفاده از پرسشنامه گردآوری شد. جامعه آماری پژوهش شامل ساکنان روستای ام‌الطمیر بوده و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 356 نفر تعیین گردید. برای تحلیل داده‌ها از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره مارکوس و آزمون همبستگی پیرسون استفاده شد. نتایج و یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که میان کیفیت محیط روستایی و حس تعلق مکانی رابطه‌ای مثبت و معنادار وجود دارد. نتایج مدل مارکوس حاکی از آن است که پاکیزگی محیط و زیبایی منظر طبیعی بیشترین مطلوبیت را در میان شاخص‌های محیطی دارند. همچنین نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که قوی‌ترین ارتباط با حس تعلق مکانی مربوط به زیبایی منظر طبیعی، پاکیزگی محیط و حفظ بافت سنتی روستا است. این نتایج بیانگر آن است که عوامل زیست‌محیطی و هویتی در مقایسه با زیرساخت‌های صرف کالبدی، نقش برجسته‌تری در شکل‌گیری دلبستگی مکانی ساکنان ایفا می‌کنند. در مجموع، پژوهش حاضر تاکید می‌کند که ارتقای کیفیت محیط روستایی، به‌ویژه در ابعاد طبیعی، زیباشناختی و هویتی، می‌تواند به‌عنوان راهبردی موثر در تقویت حس تعلق مکانی، افزایش رضایتمندی سکونتی و تحقق توسعه پایدار در سکونتگاه‌های روستایی پیراشهری مورد توجه برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران قرار گیرد.

assessing and analyzing the impact of rural environmental quality on place attachment in rural settlements (case study: umm al-tamir village)

background and objective: the quality of rural settlement environments is one of the key factors influencing place attachment, population retention, and social sustainability. in recent years, especially in peri-urban villages affected by rapid urbanization processes, attention to the link between environmental conditions and residents' perceptions and attachment to place has gained increasing importance. this study aims to examine and analyze the impact of rural environmental quality on place attachment in rural settlements, with em al-tamr village, located on the outskirts of ahvaz metropolitan area, as a case study.methodology: the research is applied in terms of objective and descriptive–analytical in terms of methodology. data were collected through library studies and field surveys using questionnaires. the study population consisted of the residents of em al-tamr village, and the sample size was determined as 356 individuals based on cochran's formula. for data analysis, the marcus multi-criteria decision-making model and pearson correlation test were employed. findings indicate a positive and significant relationship between rural environmental quality and place attachment. the marcus model results show that environmental cleanliness and the beauty of the natural landscape have the highest desirability among environmental indicators. moreover, pearson correlation results revealed that the strongest associations with place attachment were related to natural landscape beauty, environmental cleanliness, and preservation of the village's traditional texture.results and findings: these findings suggest that environmental and identity-related factors play a more prominent role in shaping residents' place attachment compared to purely physical infrastructure. overall, this study emphasizes that enhancing rural environmental quality—particularly in its natural, aesthetic, and identity dimensions—can serve as an effective strategy for strengthening place attachment, increasing residential satisfaction, and promoting sustainable development in peri-urban rural settlements, and should be considered by planners and policymakers.