بررسی ابعاد فرهنگی-اجتماعی اکوتوریسم بر توسعه پایدار اقتصادی: رهیافت‌هایی از نواحی مرزی استان اردبیل

زمینه و هدف: اکوتوریسم به‌عنوان رویکردی پایدار در بهره‌برداری از منابع طبیعی، نقش مهمی در بهبود معیشت و تاب‌آوری اقتصادی جوامع محلی دارد. در مناطق مرزی، این رویکرد می‌تواند علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی، به تقویت هویت فرهنگی و تعاملات اجتماعی نیز کمک کند. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر ابعاد و مولفه‌های فرهنگی-اجتماعی اکوتوریسم بر توسعه پایدار اقتصادی مرزنشینان استان اردبیل انجام شد. نوآوری پژوهش حاضر در تمرکز بومی بر نواحی مرزی و تحلیل اثرات ابعاد فرهنگی-اجتماعی بر شاخص‌های اقتصادی پایدار است؛ موضوعی که در مطالعات پیشین کمتر مورد توجه قرار گرفته است.روش‌شناسی: مطالعه حاضر از نوع کاربردی و با روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفت. جامعه آماری شامل ساکنان مناطق مرزی استان اردبیل بود که با استفاده از فرمول کوکران 384 نفر تعیین و با نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌بندی‌شده انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه جمع‌آوری و با نرم‌افزار spss، از طریق تحلیل‌های آمار توصیفی، همبستگی اسپیرمن و رگرسیون چندگانه، بررسی شدند.نتایج و یافته‌ها: نتایج نشان داد همه مولفه‌های فرهنگی-اجتماعی در سطح همبستگی ساده رابطه مثبت و معناداری با توسعه پایدار اقتصادی دارند. با این حال، در مدل چندمتغیره، آموزش و آگاهی زیست‌محیطی و اعتماد نهادی قوی‌ترین اثر مثبت را داشتند، در حالی که نگرش فرهنگی و سرمایه اجتماعی اثر منفی و معنادار نشان دادند. مشارکت محلی نیز اثر مثبت و معنادار، اما با شدت کمتر نسبت به همبستگی ساده داشت. یافته‌ها اهمیت سرمایه‌گذاری در آموزش زیست‌محیطی، تقویت اعتماد نهادی و ارتقای مشارکت محلی را برای توسعه اقتصادی پایدار برجسته می‌سازد. همچنین، ضرورت اصلاح رویکردهای فرهنگی و بهبود سرمایه اجتماعی برای همسویی با اهداف توسعه پایدار مورد تاکید قرار گرفت. در مجموع، نتایج این پژوهش می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های راهبردی برای طراحی سیاست‌های اکوتوریسم‌محور در مناطق مرزی کشور قرار گیرد.

examining socio-cultural dimensions of ecotourism and sustainable economic development: insights from the border regions of ardabil province

background and aim: ecotourism, as a sustainable approach to utilizing natural resources, plays a significant role in improving the livelihoods and economic resilience of local communities. in border regions, this approach can, in addition to creating employment opportunities, enhance cultural identity and social interactions. this study examined the impact of cultural–social dimensions of ecotourism on the sustainable economic development of border residents in ardabil province, iran. the novelty of this research lies in its localized focus on border areas and in analyzing the effects of cultural–social dimensions on sustainable economic indicators, an issue that has received limited attention in previous studies.methodology: this applied research employed a descriptive–analytical method. the statistical population consisted of residents of the border areas of ardabil province, with a sample size of 384 individuals determined using cochran’s formula and selected through stratified random sampling. data were collected via a structured questionnaire and analyzed using spss through descriptive statistics, spearman’s correlation, and multiple regression analysi.results and findings: the results indicated that all cultural–social components had a positive and significant relationship with sustainable economic development at the bivariate level. however, in the multivariate model, environmental education and awareness and institutional trust had the strongest positive effects, whereas cultural attitudes and social capital showed significant negative effects. local participation also had a positive and significant, but weaker, effect compared to the correlations.the findings highlight the importance of investing in environmental education, strengthening institutional trust, and enhancing local participation to promote sustainable economic development. moreover, the need to reform cultural approaches and improve social capital to align with sustainability goals was emphasized. overall, the results can serve as a strategic basis for developing ecotourism-oriented policies in the country’s border regions.