تحلیل شاخص‌های زیست‌پذیری از بعد کالبدی-فضایی در محلات شهر بناب و اولویت بندی مداخله در محلات

زمینه و هدف: زمینه و هدف: با توجه به رشد سریع جمعیت و فرآیندهای شهرنشینی، چالش‌های قابل‌توجهی در کیفیت زندگی و زیست پذیری شهری در شهرهای ایران ازجمله بناب به وجود آمده است. این مطالعه به‌منظور تحلیل و ارزیابی وضعیت زیست پذیری کالبدی-فضایی محلات شهر بناب، در پهنه‌های مختلف شهری شامل بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی و مناطق غیر فرسوده، انجام شد تا با ارائه اولویت‌بندی مشخص، راهنمایی برای مداخلات برنامه‌ریزی هدفمند فراهم آورد.روش‌شناسی: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های اسنادی و میدانی انجام گردید. داده‌های میدانی از طریق توزیع پرسشنامه در بین ساکنان 15 محله شهر بناب جمع‌آوری و پس از پردازش در نرم‌افزار spss تحلیل شدند. شاخص های کالبدی-فضایی شامل کیفیت ساخت‌وساز، شبکه حمل‌ونقل، دسترسی به خدمات، کیفیت معابر و کیفیت منظر شهری تعیین و با به‌کارگیری روش موریس و شاخص توسعه یکپارچه (di) محلات بر اساس وضعیت زیست پذیری رتبه‌بندی شدند.یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها و نتایج: نتایج حاکی از تمرکز بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی در نیمه جنوبی و جنوب شرقی بناب بوده که با ضعف در کیفیت مصالح و ساختارهای کالبدی مواجه‌اند. در مقابل، محلات شمالی و بخشی از مناطق مرکزی مانند کوی شهرداری (di=0.85)، شهرک امام-خانم باغی (di=0.79) و فرهنگیان 1 (di=0.78) از شرایط کالبدی-فضایی مطلوب‌تری برخوردارند. محلات آغداش (di=0.15)، دیزج شمالی (di=0.20)، دیزج جنوبی (di=0.27) و اکبرآباد (di=0.31) در پایین‌ترین سطوح زیست پذیری کالبدی-فضایی قرار داشته و توجه و مداخلات فوری و هدفمند در این مناطق ضروری است.

analysis of livability indicators from the physical-spatial dimension in the neighborhoods of bonab city and prioritization of interventions

background and objective:rapid population growth and urbanization have created multiple challenges for the quality of life and livability in cities, particularly in iranian cities such as bonab. these challenges manifest in deteriorated urban fabric, informal settlements, and spatial inequalities that adversely affect residents' well-being. this study aims to evaluate the physical-spatial livability status of bonab’s neighborhoods across different urban zones, focusing on deteriorated/informal and non-deteriorated areas, and to prioritize neighborhoods for targeted planning interventions.methodology: this descriptive-analytical research was conducted using documentary data and field surveys in 15 neighborhoods of bonab. data were collected via questionnaires distributed among residents and analyzed using spss software. the physical-spatial indicators included building quality, transportation networks, accessibility to services, street quality, and urban landscape. neighborhoods were ranked based on the integrated development index (di) using the morris method.findings and results: results indicate that deteriorated fabric and informal settlements are primarily concentrated in the southern and southeastern parts of bonab, characterized by poor building materials and low physical quality. in contrast, northern and some central neighborhoods such as kouy-e shahrdari (di=0.85), shahrak-e emam-khanom baghi (di=0.79), and farhangian 1 (di=0.78) show better physical-spatial conditions. neighborhoods including aghdash (di=0.15), dizaj shomali (di=0.20), dizaj jonubi (di=0.27), and akbarabad (di=0.31) rank lowest in livability and require urgent prioritized interventions. the study emphasizes the urgent need for planning and rehabilitation in bonab’s southern and southeastern neighborhoods to improve physical-spatial deficiencies and enhance urban livability.