تحلیل زیست پذیری شهری از بعد اجتماعی- فرهنگی در محلات شهر بناب با تاکید بر دوگانگی فضایی زیست پذیری در بافت های شهری

زمینه و هدف: رشد سریع شهرنشینی و گسترش نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی در شهرها موجب شکل‌گیری دوگانگی فضایی و کاهش زیست‌پذیری شهری شده است. هدف این پژوهش، بررسی دوگانگی زیست‌پذیری از بعد اجتماعی و فرهنگی در محلات دو پهنه جداگانه شهر بناب است که شامل محلات دارای بافت فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی (جنوب و جنوب شرق)، و محلات با بافت غیر فرسوده (مناطق مرکزی و شمالی) می‌شود.روش‌شناسی: مطالعه حاضر به صورت توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده‌های آن از طریق پرسشنامه‌های میدانی و منابع اسنادی گردآوری گردیده است. تحلیل‌های آماری با استفاده از آزمون t تک نمونه‌ای و تحلیل واریانس یک‌طرفه (anova) در نرم‌افزار spss صورت پذیرفت و توزیع فضایی داده‌ها نیز با بهره‌گیری از سامانه اطلاعات جغرافیایی (gis) ترسیم شد.یافته‌ها و نتایج: نتایج آزمون t نشان داد که میانگین شاخص‌های اجتماعی و فرهنگی در پهنه بافت غیر فرسوده (3.47) به طور معناداری بالاتر از پهنه فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی (2.98) بوده و فقط تعداد محدودی از محلات بافت فرسوده وضعیت نسبتاً مطلوبی داشتند. تحلیل فضایی کاهش تدریجی کیفیت زیست‌پذیری را از مناطق مرکزی و شمالی به سمت محلات جنوبی و جنوب شرقی تایید کرد. بر اساس نتایج تحلیل واریانس، مهم‌ترین عوامل موثر بر زیست‌پذیری به ترتیب شاخص‌های امنیت (0.740)، کیفیت بهداشت (0.694) و کیفیت آموزش (0.682) بودند. همچنین توزیع نامتوازن مراکز آموزشی، فرهنگی و تفریحی در پهنه فرسوده،موجب تشدید نابرابری‌های زیست‌پذیری گردیده است. بر مبنای یافته‌‌ها، تقویت امنیت و نظم عمومی، ارتقای کیفیت بهداشت و آموزش، بهبود زیرساخت‌های شهری، توسعه فضاهای عمومی و برنامه‌ریزی مشارکتی می‌تواند به عنوان راهکارهای کلیدی برای ارتقاء ابعاد اجتماعی و فرهنگی زیست‌پذیری در این محلات مطرح گردد.

analysis of urban livability from the socio-cultural perspective in the neighborhoods of bonab city with an emphasis on the spatial duality of livability in urban fabrics

background and objective: rapid urbanization and growing socio-economic inequalities in medium-sized iranian cities like bonab have led to spatial duality and reduced urban livability. this study aims to evaluate the factors affecting socio-cultural livability disparities in neighborhoods located within two distinct zones of bonab: the worn-out texture–informal settlements (south and southeast) and the non-worn-out texture (central and northern) areas.methodology: this descriptive-analytical and exploratory study utilized data gathered through field questionnaires and documentary sources. the sample size was determined using cochran’s formula. data normality was tested using the kolmogorov-smirnov test. statistical analyses, including one-sample t-tests and one-way anova, were conducted using spss software, while gis was employed to map the spatial distribution of the data.findings and results: thethe results revealed that the average socio-cultural index in the non-worn-out texture zone (mean: 3/47) was significantly higher than that in the worn-out texture–informal settlements zone (mean: 2/98). only a few worn-out neighborhoods exhibited relatively favorable conditions. spatial analysis further demonstrated a declining trend in livability quality from central and northern areas toward the southern and southeastern neighborhoods. according to anova, the most influential factors affecting livability were security (determination coefficient: 0/740), health quality (0/694), and education quality (0/682). additionally, the uneven distribution of educational, cultural, and recreational centers within the worn-out zone has intensified livability inequalities.