تحلیل نقش الگوهای فضایی در تعاملات اجتماعی و تقویت همبستگی قومی و دینی (نمونه موردی: محلات مرکزی منتهی به خیابان امام ارومیه با تاکید بر نظریه فضاهای زندگی کریستوفر الکساندر)

زمینه و هدف: فضاهای شهری تاثیر بسزایی در شکل‌دهی به تعاملات اجتماعی و تقویت همبستگی قومی و دینی دارند. ارومیه، با تنوع قومی و مذهبی گسترده، بستری مناسب برای مطالعه این تعاملات فراهم می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی نقش الگوهای فضایی در تعاملات اجتماعی و همبستگی قومی و دینی در محلات دلگشا، اقبال و مهدی‌القدم (مجاور خیابان امام خمینی) انجام شده است. چارچوب نظری این مطالعه مبتنی بر نظریه فضاهای زندگی کریستوفر الکساندر است.روش پژوهش: این تحقیق به روش ترکیبی (کیفی-کمی) انجام شد. جامعه آماری شامل ساکنان محلات دلگشا، اقبال و مهدی‌القدم بود که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی انتخاب شدند. داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 30 نفر از ساکنان و مشاهدات میدانی گردآوری شد. همچنین داده‌های کمی با استفاده از پرسشنامه‌ای که بین 200 نفر از ساکنان توزیع گردید، جمع‌آوری شد. برای تحلیل داده‌ها از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل واریانس (anova) استفاده گردید.یافته‌ها و نتیجه‌گیری:  نتایج نشان داد که ویژگی‌های فضایی و کالبدی این محلات تاثیر معناداری بر تعاملات اجتماعی دارند. ضریب همبستگی پیرسون (0.68) حاکی از آن است که دسترسی به فضاهای عمومی به‌طور مثبت با میزان تعاملات اجتماعی مرتبط است. تحلیل واریانس (anova) نشان داد که تفاوت معناداری میان محلات مورد مطالعه وجود دارد (p < 0.05)، به‌طوری‌که محله اقبال با ترکیب متنوع قومی، بیشترین تعاملات اجتماعی را داشت. همچنین 85 درصد از پاسخ‌دهندگان معتقد بودند که طراحی فضایی موجود به تقویت روابط اجتماعی کمک می‌کند، درحالی‌که 15 درصد عواملی نظیر تراکم ترافیک و کاهش فضای سبز را موانعی برای تعاملات دانستند. نتایج این پژوهش تاکید می‌کند که طراحی مناسب فضاهای شهری می‌تواند به افزایش تعاملات اجتماعی، همبستگی قومی و دینی، و تقویت حس تعلق اجتماعی در جوامع چندقومیتی مانند ارومیه منجر شود. در این راستا، توجه به الگوهای فضایی متناسب با ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی شهروندان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

analyzing the role of spatial patterns in social interactions and strengthening ethnic and religious cohesion (case study: central neighborhoods leading to imam street in urmia with an emphasis on christopher alexander’s theory of living spaces)

introduction and objective: urban spaces play a significant role in shaping social interactions and strengthening ethnic and religious cohesion. urmia, with its extensive ethnic and religious diversity, provides an appropriate context for studying these interactions. this research aims to examine the role of spatial patterns in social interactions and ethnic and religious cohesion in the neighborhoods of delgosha, eqbal, and mahdi-al-qadam (adjacent to imam khomeini street). the theoretical framework of this study is based on christopher alexander’s theory of living spaces.research method: this study employed a mixed-methods approach (qualitative-quantitative). the statistical population included residents of the delgosha, eqbal, and mahdi-al-qadam neighborhoods, selected using a random cluster sampling method. qualitative data were collected through semi-structured interviews with 30 residents and field observations. quantitative data were gathered using a questionnaire distributed among 200 residents. data analysis was conducted using pearson’s correlation coefficient and analysis of variance (anova).findings and conclusion: the results indicated that the spatial and physical characteristics of these neighborhoods significantly influence social interactions. pearson’s correlation coefficient (0.68) suggested a positive relationship between access to public spaces and the level of social interactions. anova results showed a significant difference among the studied neighborhoods (p < 0.05), with the eqbal neighborhood characterized by diverse ethnic composition exhibiting the highest level of social interactions. furthermore, 85% of respondents believed that the existing spatial design contributes to strengthening social relationships, while 15% identified factors such as traffic congestion and reduced green spaces as barriers to interaction. the findings of this study emphasize that proper urban space design can lead to increased social interactions, ethnic and religious cohesion, and a strengthened sense of social belonging in multi-ethnic communities like urmia. in this regard, attention to spatial patterns aligned with the cultural and social characteristics of residents holds particular importance.