تحلیل الگوی فضایی توزیع و پوشش خدماتی واحدهای صنفی با بهره‌گیری از تحلیل‌ها و شاخص‌های آمار فضایی در محیط gis (مطالعه موردی: عینک‌فروشی‌های طبی شهر اردبیل)

زمینه و هدف: توزیع فضایی خدمات شهری، عاملی موثر در کیفیت زندگی و تحقق عدالت فضایی است. مراکز عرضه کالاها و خدمات مرتبط با سلامت بینایی نیز علاوه بر نقش اقتصادی، از منظر بهداشتی حائز اهمیت‌اند. رشد جمعیت و توسعه کالبدی شهر اردبیل، نیاز به ساماندهی این خدمات را افزایش داده است. هدف این پژوهش بررسی الگوی فضایی توزیع و پوشش خدماتی واحدهای صنفی عینک‌فروشی در سطح شهر اردبیل با بهره‌گیری از قابلیت‌ها و ابزارهای مربوطه در محیط arcgis می‌باشد.   روش شناسی: روش پژوهش توصیفی–تحلیلی است و داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و میدانی گردآوری شده‌اند. جامعه آماری شامل کلیه مراکز فروش خدمات بینایی در سطح شهر اردبیل است. تحلیل داده‌ها با ابزارهای مکانی در محیط arcgis انجام شده است.یافته‌ها و نتیجه‌گیری: از مجموع 38 واحد شناسایی‌شده، 34 واحد در منطقه 1 قرار دارند، درحالی‌که مناطق 4 و 5 فاقد این خدمات‌اند. نواحی 1-1 و 2-1 دارای بیشترین تراکم‌اند. تحلیل خوشه‌ای نشان داد که ناحیه 1-1 و به‌ویژه محله 08-1 به‌عنوان لکه‌های داغ با سطح اطمینان 99٪ شناخته شده‌اند؛ یعنی نواحی‌ای که تراکم خدمات در آن‌ها به‌مراتب بیشتر از حد میانگین شهر است. این تمرکز بالا می‌تواند به ازدحام و دسترسی نامتوازن منجر شود. در مقابل، در حلقه‌های چهارم تا هفتم فاصله از مرکز شهر، هیچ واحدی در این نواحی مستقر نشده است. شاخص میانگین نزدیک‌ترین همسایگی (0.215602) نیز وجود الگوی خوشه‌ای در توزیع را تایید می‌کند. بنابراین، گسترش هدفمند این مراکز در نواحی کم برخوردار برای افزایش عدالت فضایی و بهبود دسترسی، ضروری به نظر می‌رسد.

analysis of the spatial pattern of distribution and service coverage of trade units using spatial statistics analyses and indicators in the gis environment: (case study :medical eyewear stores in ardabil city)

background and objective: the spatial distribution of urban services is a key factor in quality of life and the realization of spatial justice. centers offering goods and services related to visual health, in addition to their economic role, are also important from a public health perspective. with population growth and the physical expansion of ardabil city, the need for proper organization of these services has increased. the aim of this study is to investigate the spatial distribution pattern and service coverage of eyeglass retail units in the city of ardabil using the relevant capabilities and tools in the arcgis environment.methodology: this research follows a descriptive–analytical approach, and data were collected through both documentary studies and field surveys. the statistical population includes all visual health service centers across ardabil city. spatial analysis was conducted using geographic tools within the arcgis environment.results and findings: out of a total of 38 identified units, 34 are located in region 1, while regions 4 and 5 lack any such services. districts 1-1 and 2-1 show the highest concentration. cluster analysis revealed that district 1-1, particularly neighborhood 08-1, constitutes a hotspot with a 99% confidence level, indicating that service density there significantly exceeds the city’s average. this high concentration can lead to congestion and unequal access. in contrast, in the fourth to seventh rings away from the city center, no units have been deployed in these areas. the nearest neighbor index (0.215602) confirms a clustered distribution pattern. therefore, targeted expansion of these services in underserved areas is essential to promote spatial equity and improve access for all citizens.