خوانش شمایل‌‌نگارانۀ فرش جنگ افغانستان (مطالعۀ موردی: فرش جنگ با‌ موضوع مجنون در هیئت احمدشاه مسعود)

هنرها عموماً از اتفاقات مهم سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی جوامع متاثر می‌‌شوند. یکی از بهترین مثال‌‌ها در تایید این موضوع، فرش‌‌های جنگ افغانستان است. در طرح این فرش‌‌ها عمدتاً از تصاویر عناصر و مولفه‌‌های مربوط‌به جنگ استفاده شده است. در گروهی از این فرش‌‌ها به تصویرپردازی از اشخاص موثر در جریان جنگ پرداخته‌‌اند. احمدشاه مسعود به‌عنوان یکی از شخصیت‌های تاثیرگذار در جنگ افغانستان، یکی از موضوعات مهم در فرش‌‌های تصویری افغانستان است. در نمونۀ مطالعه‌شده در این پژوهش، احمدشاه مسعود کنار مولفه‌‌های متعددی قرار گرفته است که در نگاه اول بی‌‌ربط به‌نظر می‌‌رسند. هدف از این پژوهش کشف ارتباط معنایی بین نقش‌مایه‌‌های مختلف موجود در متن است. در این راستا این پژوهش به‌دنبال پاسخ‌‌دهی به این سوال کلی است که با تصویرپردازی شخصیت احمدشاه مسعود و سایر عناصر موجود در متن این فرش‌‌، انتقال چه پیامی مدنظر است؟ و یکی از فرش‌‌های جنگ افغانستان با موضوع احمدشاه مسعود با استفاده از رویکرد شمایل‌‌نگاری اروین پانوفسکی، در طی دو مرحله توصیف و تحلیل و با روش توصیفی- تحلیلی مطالعه شده است. روش گرد‌‌آوری اطلاعات از نوع کتابخانه‌‌ای است. طی بررسی‌‌های انجام گرفته با استفاده از رویکرد شمایل‌‌نگاری و بررسی معنایی و نمادین آیکون‌‌های موجود در متن تصویر، نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌‌دهد این فرش پیامی ضمنی با استفاده از عناصر مختلف موجود در متن فرش را منتقل می‌‌کند. این فرش به‌نوعی یادآور داستان لیلی و مجنون است که این بار احمدشاه مسعود در نقش مجنون و تارک دنیا و عاشق کشورش به‌تصویر کشیده شده است. سایر عناصر موجود در متن فرش درواقع نمادهایی از آمال و آرزوهای مردم افغانستان است که در رویای کشوری آزاد هستند.

iconographic reading of afghan war rug(case study: the war rug with ahmad shah massoud as majnun)

arts are often influenced by significant political, social, economic, and cultural events within societies. one of the best examples confirming this notion is the afghan war rugs. the designs of these rugs predominantly feature images of elements and motifs related to war. among a subset of these rugs, there is a focus on depicting individuals influential in the course of the war. ahmad shah massoud, as one of the key figures in the afghan war, has been a recurring subject in afghan pictorial rugs. however, in the rug analyzed in this study, ahmad shah massoud is depicted alongside numerous elements that, at first glance, appear unrelated. this study aims to uncover the semantic connections between the various motifs present in the composition. this study seeks to answer the main question: what message is intended to be conveyed through the depiction of ahmad shah massoud and the other elements present in this rug? the study examined one afghan war rug featuring ahmad shah massoud using erwin panofsky’s iconology approach, employing an iconographic method in two stages of description and analysis. the study employed a descriptive-analytical methodology and used a library study for data collection.  through an iconographic approach and a semantic and symbolic analysis of the icons within the rug’s imagery, the findings reveal that the rug implicitly conveys a message through the diverse elements included in its composition. the rug evokes the tale of “layla and majnun,” with ahmad shah massoud portrayed as majnun—a world-renouncing lover of his country. the other elements in the rug symbolize the aspirations and dreams of the afghan people, who long for a free nation.