نقش جغرافیا بر روند شکل‌گیری فضاهای باز در خانه‌های روستایی مازندران

با گذر زمان شکل خانه‌ها و الگوهای زیستی در حال تغییر هستند. این تحول چه در شهر و چه در روستا اجتناب‌ناپذیر است. با فرض اینکه سبک و کیفیت زندگی روستایی وابسته به الگوی خانه‌هاست و جغرافیا می‌تواند نقش قابل‌توجهی در شکل‌گیری مسکن روستایی داشته باشد، بررسی این پژوهش اهمیت می‌یابد. این پژوهش با هدف تحلیل نقش جغرافیا و محیط بر روند شکل‌گیری فضاهای باز و عرصه‌ها در خانه‌های روستایی استان مازندران به انجام رسیده است. سوال اصلی آن است که نقش جغرافیا در روند شکل‌گیری فضاهای باز در خانه‌های روستایی مازندران چیست؟ با توجه به این‌که در گذشته فضاهای باز و عرصه‌ها نقش بسیار مهمی در فعالیت‌های اهالی و معیشت اهالی داشته‌اند، آیا کالبد و کارکرد عرصه‌ها متاثر از پهنه‌بندی جغرافیایی است؟ این پژوهش از نوع کاربردی و با روش کیفی است و تحلیل داده‌ها به‌صورت توصیفی-تحلیلی انجام شده است. گرداوری داده‌های اسنادی همراه با مشاهدات میدانی بوده است. بدین‌ترتیب، لازم است با مطالعۀ مسکن روستایی در سه پهنۀ جغرافیایی دشتی، کوهپایه و کوهستانی، بستر شکل‌گیری معماری بومی بررسی و روابط علت و معلولی بازشناسی شود. ضمن تحلیل داده‌های آماری موجود، نمونه‌هایی از هر سه پهنه بررسی شده و در نهایت برای پایایی نتایج، گفتگوهای میدانی و مصاحبه‌های کیفی نیز با ساکنین انجام شده است. یافته‌ها حاکی از این است که محیط جغرافیایی نقش بسیار تاثیرگذاری بر فضاهای باز سکونتگاه‌های روستایی دارد، مطالعات پایه مبنی‌بر این است که عرصه‌ها در مناطق کوهستانی و کوهپایه‌‌ای نسبتاً کوچک هستند در حالی‌که در روستاهای دشتی از ابعاد قابل‌توجهی برخوردار بوده‌اند و نتیجۀ مشاهدات و گفتگوها موید این مطلب است که در گذر زمان تغییر در سبک زندگی روستاییان، تغییر کالبدی خانه‌ها را در پی داشته و نه‌تنها متاثر از محیط که بیش از آن، عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در شکل‌گیری روابط فضایی مسکن روستایی نقش‌آفرین بوده‌اند. در این پژوهش مفهوم روابط فضایی معطوف‌بر تعامل فضاهای باز با بخش سکونتگاهی در مسکن روستایی است.

the role of geography in the process of the formation of open spaces in mazandaran rural houses

over time, the shape of houses and living patterns are changing. this development is inevitable both in the city and in the countryside. assuming that the style and quality of rural life depends on the pattern of houses and geography can play a significant role in the formation of rural housing, the review of this research is important. this research aims to analyze the role of geography and environment in the process of forming open spaces and areas in rural houses in mazandaran province. the main question of this research is what role geography plays in the process of forming open spaces in rural houses in mazandaran. considering that open spaces and areas have played a very important role in the activities and livelihoods of residents in the past, are the structure and function of areas affected by geographical zoning? this research was conducted using a qualitative, applied, descriptive, and analytical method, and the data collection was documentary with field observations. this study examined rural housing in three geographical areas: plains, foothills, and mountains to understand the context for formation of local architecture and identify cause-and-effect relationships. while analyzing the available statistical data, samples from all three areas were examined, and finally, for the reliability of the results, field discussions and qualitative interviews were also conducted with residents. the findings of the study indicate that the geographical environment has a very influential role in the open spaces of rural settlements. basic studies show that the areas in mountainous and foothill areas are relatively small, while in plain villages they have significant dimensions. the results of observations and discussions confirm that over time, changes in the lifestyle of villagers have led to physical changes in houses, and not only the environment but also economic, social, and cultural factors have played a role in the formation of spatial relations in rural housing. in this study, the concept of spatial relations focuses on the interaction of open spaces with the residential sector in rural housing.