وضعیت‌شناسی نظریه تحول خانواده، گامی به‌سوی تحول خداسوی خانواده

یکی از پایه‌های مفهومی در مطالعات خانواده، نظریه تحول خانواده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی نظریه تحول خانواده و ارائه دسته‌بندی از دیدگاه‌های گوناگون، ارزیابی رویکردهای موجود و سرانجام، حرکت به سمت تحول خداسوی خانواده است. روش پژوهش «فراترکیب» و رویکرد آن «تحلیل انتقادی» بوده و گردآوری داده‌ها با استفاده از جستجوی کلیدواژه‌ای در پایگاه‌های داخلی و خارجی صورت ‌گرفته است. براین‌اساس، پس از بررسی 585 مقاله، 66 مقاله وارد فرایند پژوهش شدند. بر طبق یافته‌های پژوهش، نظریه تحول خانواده را می‌توان به دو رویکرد کلاسیک و دینامیک در دو برهه زمانی چهل ساله تقسیم نمود. در ذیل رویکرد کلاسیک، هفت مرحله دووال و چرخۀ زندگی مک ‌گلدریک و در ذیل رویکرد دینامیک نظریه گذار، مدل سیستماتیک و نظریه چندبعدی، مطالعه و مقایسه شدند. پس از آن، در بخش نتیجه‌گیری، با بررسی انتقادی اختصاصی رویکرد کلاسیک در سطح روبنایی، هفت انتقاد، شامل شبهۀ جهان‌شمولی، تمرکز بر تک‌نسل، کم‌توجهی به تنوع ساختاری، پراکندگی و ناهمگرایی، سردرگمی در سطوح تحلیل، مشکلات روش‌شناختی و تصور وجود رابطه علی بین انجام تکالیف و گذر از مراحل مطرح می‌شود. همچنین بررسی انتقادی اختصاصی رویکرد داینامیک در سطح روبنایی، شامل چهار انتقاد کارکردزدایی، ساختارزدایی، جنسیت‌زدایی و ارزش‌زدایی شده است. پس از آن با بیان انتقادات اشتراکی نظریه تحول خانواده در سطح زیربنایی در چهار حوزۀ معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی، هستی‌شناختی و ارزش‌شناختی، لایه‌های زیرین نظریه تحول خانواده به چالش کشیده می‌شود. درنهایت، با استفاده از تعریف خانواده و مولفه‌های تحولی آن در دیدگاه چندبعدی معنوی، گامی در جهت حرکت به‌سوی تحول خداسوی خانواده برداشته شد.

situation analysis of family development theory: a step toward god-centered family development

**one of the conceptual foundations in family studies is the theory of family development.** the main issue of this research is to examine the theory of family development, categorize its diverse perspectives, and evaluate existing approaches. the research method is meta-synthesis, with a critical analysis approach. data collection was conducted using keyword searches in domestic and international databases. after reviewing 585 articles, 66 were selected for further analysis.the findings categorize the theory of family development into two approaches: classical and dynamic, each spanning 40 years. under the classical approach, duvall’s seven stages and mcgoldrick’s life cycle were examined. under the dynamic approach, transition theory, the systematic model, and multidimensional theory were studied and compared.the conclusion section presents a critical analysis of the classical approach, addressing seven criticisms at a superficial level: the assumption of universality, focus on single generations, neglect of structural diversity, lack of convergence, confusion in levels of analysis, methodological issues, and the assumption of a causal relationship between tasks and stage progression. the dynamic approach faces four criticisms: functional reductionism, structural reductionism, gender neutrality, and value neutrality. additionally, shared foundational criticisms of the family development theory are discussed in four areas: epistemological, anthropological, ontological, and axiological, challenging the theory’s underlying layers. finally, by defining the family and its transformative components through a multidimensional spiritual perspective, the research takes a step toward establishing a god-centered family development framework.