نماد «شب» در شعر مهدی اخوان ثالث بر مبنای نقد تخیل و نقد مضمون

شب در افکار عامه، واژه ای عادی به‌نظر می‌رسد اما بی شک چشم تیزبین شاعر حماسه‌های شکست ، نگاهی گذرا بدین واژه نخواهد ‌انداخت؛ نگاه مهدی‌اخوان‌ثالث به پیرامون خویش، درآمیخته با سیاهی «شب‌های مرگ‌اندود» است. خوانش اشعار حماسی‌گونه و رویارویی با واژه‌های رازآلودش، ما را به کشف اسرار نهفته در ورای شعرش رهنمون‌می‌سازد. در دفاتر نقاشی‌های شاعرانه-اش، تصاویری جان‌می‌گیرد که حقیقت قلب وطن‌پرستی غصّه‌دار را روایت‌ می‌کند. در دنیای خیال-انگیزی که برای خود ساخته‌است، مدام «بهشتِ گمشده‌ی آریایی» و «شهرِ نقره‌ی مهتاب» را می جوید. با «مشت‌هایِ آسمان‌کوبِ قوی» در «پایتختِ این دژ‌آیین قرنِ پرآشوب»، همچنان در-جستجوی «مزارآبادِ شهرِ بی‌تپش» می‌گردد. زیر نگاه نگرانش، شب در «آن جنگلِ هول همچنان برجا»ست. اما آیا سرانجام درخواهد‌یافت «شب که می‌آید چراغی هست»؟ ازآنجا که «اخوان زبان زمانه است»، پس رهسپار هزارتوی شعر غمگین و نومیدانه‌ی او می‌گردیم تا با گذر از پیچ‌و‌خم‌ها و تاریکی‌ها به آن‌ سوی شعرش برسیم؛ حقیقت تفکرات مردی را ببینیم که « مرثیه‌گوی وطن مرده خویش» نام‌گرفته‌است. این پژوهش در جستجوی دست ‌یافتن به «آفاق و اسرار عزیز شب»، در اشعار اخوان‌ثالث است در‌حالی که به رویکرد نقد مضمون گاستون باشلار متمایل‌می ‌باشد که سعی در ترکیب علم و خیال داشت. نقد تخیل، دریچه‌ای است برای ورود به دشت وسیع نقد مضمون که از خلال نوشته‌های شاعر درتکاپوی رسیدن به عمق ضمیر آفریننده‌اش بود. از میان مضامین بی‌شمار دنیای نمادین اخوان، شب از خلال اشعار «در این همسایه 1» و «شب که شد» برگزیده ‌شده‌ است تا در سکوت شاعرانه ی آن، به حریر نازک افکار میهن پرستانه ی «راوی قصه های از یاد رفته» دست یابیم.

the symbol of night in the poetry of mehdi akhavan-sales based on the critique of imagination and thematic criticism

in common thought, night may seem like an ordinary word, but for the sharp-eyed poet of epics of defeat, it is anything but mundane. mehdi akhavan-sales' perspective on his surroundings is intertwined with the darkness of nights steeped in death. reading his epic-like poems and encountering his enigmatic words guide us toward uncovering the hidden secrets in his poetry. within the pages of his poetic paintings, images take shape that narrate the deep sorrow of a patriot's heart. in his imaginary world, he constantly searches for the lost aryan paradise and the silver city of moonlight. since akhavan is the voice of his era, we embark on a journey through the labyrinth of his sorrowful and hopeless poetry, navigating its twists, turns, and darkness, to reach the other side of his verse and witness the true thoughts of a man known as the mourner of his dead homeland. this study seeks to explore the cherished horizons and secrets of the night in akhavan-sales' poetry by adopting gaston bachelard's thematic criticism approach, which attempts to merge science with imagination. acknowledging that behind every word we perceive lies a hidden concept revealing the truth of its creator, this research selects the theme of night from akhavan's symbolic universe, focusing on the poems dar in hamsaye 1 (in this neighborhood 1) and shab ke shod (when night fell). through the poetic silence of these works, we aim to grasp the delicate fabric of the patriotic thoughts of the narrator of forgotten tales.