روایت برساخته جامعۀ ایران در گفتمان رمان‌های نیمۀ اول دهۀ 80‌‌

از دوران مشروطه، نویسندگان رمان‌های واقع‌گرا، به میزان تعلق خاطر به این مکتب، به برساخت واقعیت‌های اجتماعی در رمان‌های خود پرداختند. در این مقاله نگارندگان روایت چهار نویسندۀ واقع‌گرا از واقعیت‌های اجتماعی دهۀ هفتاد و هشتاد خورشیدی را که یکی از مهم‌ترین ادوار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوران معاصر است، بررسی خواهند نمود. در این دوران که روند تغییرات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بسیار شدید است، مشکلات و معضلات اجتماعی جدیدی در جامعه ایران در حال رخ دادن است؛ در این مقاله سوالهای محوری حول واقعیت‌های اجتماعی و عوامل موثر بر برساخت آن‌ها در رمان و در نهایت شکل‌گیری روایت برساختۀ جامعۀ ایران در این دهه طراحی شده است. برای پاسخ به پرسش‌های پژوهش از مبانی نظری دو حوزۀ اندیشگانی بهره برده‌ایم: نخست نگرش معرفت‌شناختی به واقعیت اجتماعی در مکتب برساخت‌گرایی و دوم نگرش جامعه‌شناختی به واقعیت و تقسیم آن به واقعیت‌های عینی و ذهنی. پس از تحلیل داده‌ها این نتایج در پیکرۀ مورد بررسی به دست آمد: واقعیت‌های اجتماعی در ساحت اجتماعی با اختلافِ بسیار، بیش از ساحت‌های دیگر مورد توجه نویسندگان بوده است. در مرتبۀ دوم ساحت اقتصادی قرار دارد که از نظر بسامد واقعیت‌های برساخته اندکی بیش از واقعیت‌های فرهنگی دیده می‌شود. در هیچ یک از آثار مورد بررسی روایتی از ساحت سیاسی برساخته نشده، به جز رمان ویران می‌آیی از سناپور. از سوی دیگر توجه اغلب نویسندگان به برساخت پدیده‌های عینی بوده است. به طوری که از بین 395 واقعیت اجتماعی برساخته تنها 40 واقعیت، ذهنی و مابقی آن عینی بوده‌اند.،

the constructed narration of iranian society in the discourse of the novels of the first half of the 1380s

since the constitutional era, authors of realist novels have attempted to weave social realities into the structure of their novels. in this article, we examine the narratives of four realist authors to focus on the social realities of the 1370s and 1380s, two of the most important political periods in iran. as such, we examine social realities and factors affecting the formation of the narratives in these decades. to this purpose, we have used the theoretical foundations of two fields of thought: first, the epistemological approach to social reality in the constructivist school, and second, the sociological approach to reality and its division into objective and mental realities. findings suggest that social realities in the social field have attracted the attention of the authors more than other fields. in the second place is the economic sphere, which is dealt with a little more than cultural realities in terms of the frequency of constructed realities. in none of the examined works is there a narrative of the political sphere, except for the novel ویران می‌آیی by sanapur. on the other hand, most of the authors have focused on the creation of objective phenomena, which is why only 40 out of 395 constructed social facts are subjective.