ماتریالیسم فرهنگی: چهارچوبی برای تحلیل مقاومت جوینی در برابر مغول

ماتریالیسم فرهنگی یکی از زیرشاخه‌های اصلی مطالعات فرهنگی در ادبیات است. از منظر ماتریالیست‌های فرهنگی، ایدئولوژی هراندازه هم قدرتمند باشد، به‌طور کامل نافذ نیست؛ شاعران و نویسندگان می‌توانند در تقابل با هژمونی غالب فرهنگی و سیاسی، به کنشگری و مقاومت فرهنگی بپردازند. فرهنگ مسلط به‌صورت کامل به اهداف خود دست نمی‌یابد. شاخص‌ترین مولفه‌های ماتریالیسم فرهنگی عبارت‌اند از: الف. پیوستگی متن ادبی با زمینۀ تاریخی. ب. آسیب‌پذیری ایدئولوژی مسلط و اتخاذ رویکرد مقاومت. ج. گفتمان‌سازی یا تقویت گفتمان در متن ادبی. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی دلایل مقاومت و کنشگری عطاملک جوینی در برابر حکومت مغول را برمبنای نظریۀ ماتریالیسم فرهنگی بررسی می‌کند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نظریۀ ماتریالیسم فرهنگی چهارچوب مناسبی برای تحلیل مقاومت عطاملک جوینی در برابر مغول فراهم می‌کند. جوینی به‌مثابه ‌یک نویسنده و کنشگر فرهنگی- سیاسی، علی‌رغم همکاری با مغول‌ها، در گفتمان فرهنگی- سیاسی مغول‌ها قرار ندارد و از تفکر مستقل برخوردار است. او در اتخاذ چنین رویکردی تنها نیست و با سعدی، سیف فرغانی، خواجوی کرمانی و عبید زاکانی در یک گفتمان قرار دارد. مهم‌ترین دلایل کنشگری جوینی و مقاومت او در برابر قدرت مغول عبارت‌اند از: الف. متکی بودن مغول به قدرت سخت در تقابل با قدرت نرم فرهنگی- ادبی ایران. ب. تناقض‌ها و شکاف‌های درونی ایدئولوژی مغول و اقتضای اتخاذ رویکرد مقاومت. ج. زنده بودن گفتمان ظلم‌ستیزی و وطن‌دوستی در طول تاریخ ادبیات فارسی.

cultural materialism: a framework for analyzing joveyni's resistance against mongols

cultural materialism is one of the main subfields of cultural studies in literature. from the point of view of cultural materialists, ideology, no matter how powerful, is never completely dominant; poets and writers can engage in activism and cultural resistance in opposition to the prevailing cultural and political hegemony. the dominant culture, therefore, does not fully achieve its goals. the most prominent components of cultural materialism are: 1. connection of the literary text with its historical context. 2. vulnerability of the dominant ideology and adoption of resisting approaches. 3. discourse creation or strengthening of discourses in literary texts. the present study investigates the reasons of atâ-malek joveyni's resistance against the mongol rule through the lens of cultural materialism with a descriptive-analytical method. findings show that as a writer and a cultural-political activist, joveyni, despite his cooperation with the mongols, is not limited to the cultural-political discourse of mongols and enjoys independent thinking. he is not alone in adopting such an approach and shares the same discourse with saadi, saif farghani, khwaju kermani and ubayd zakani. the most important reasons for joveyni's activism and his resistance against mongol power are: 1. mongol reliance on hard power in contrast to iran's cultural-literary soft power. 2. internal contradictions and gaps in mongol ideology and the necessity of adopting a resisting approach. 3. survival of the discourse of anti-tyranny and patriotism throughout the history of persian literature.