تحلیل چگونگی بازتاب بیگانه‌هراسی و هویت‌جویی در قالب بازگشت به خویشتن در رمان رئالیستی سووشون

روشنفکران ایرانی تحت تاثیر موج همگانی پسااستعمارگرایی پس از جنگ جهانی دوم در جهان و هم‌چنین سابقه‌ی تاریخی ایرانیان در بیگانه‌هراسی و استقلال‌خواهی، در کنار غلبه‌ی گفتمان چپ در ایران، موفق شدند در دهه‌ی چهل و پنجاه قرن گذشته‌ی شمسی، گفتمانی را با عنوان بازگشت به خویشتن در فضای فرهنگی و سیاسی ایران سامان‌دهی کنند. این گفتمان را می‌توان گفتمان غالب در آن دو دهه دانست که بر همه‌ی حوزه‌های اندیشگی در ایران تاثیر گذاشت. ادبیات داستانی ایران نیز حوزه‌ای بود که از این تاثیر برکنار نماند. رمان رئالیستی سووشون از سیمین دانشور از جمله تولیدات فرهنگی‌ای است که این اندیشه را بازتاب داده است. دانشور با تصویر کردن چیرگی انگلیسی‌ها بر شئونات گوناگون زندگی مردم شیراز در زمان اشغال جنوب ایران به دست نیروهای انگلیسی، نشان می‌دهد که چگونه هویت ملّی جامعه با خطر مواجه شده است. از این روی، نویسنده با سود جستن از مولفه‌های هویتی، در صدد است تا خوانندگان خود را به بازگشت به خویشتن تشویق کند. این مقاله به روش توصیفی تحلیلی در صدد است تا با تحلیل متن، نشانه‌های برجسته‌ی بیگانه‌هراسی و بازگشت به خویشتن را در رمان رئالیستی سووشون نشان دهد. نتیجه‌ی بررسی ما در این جستار حاکی است دانشور در رمان سووشون، با برجسته کردن عاملّیت بیگانگان در امور سیاسی و فرهنگی، خطر دخالت غربی‌ها وچیرگی فرهنگی‌شان را گوشزد می‌کند و در کنار آن، با سود جستن از مولفه‌های هویت ایرانی، داعی بازگشت به خویشتن می‌شود.

analysis of the reflection of xenophobia and identity-seeking in the framework of returning to the self in savushun

in the 1940s and 1950s, under the influence of the global post colonial wave following world war ii, iranian intellectuals, drawing on a deep historical tradition of xenophobia and a desire for independence, and influenced by the rise of leftist discourse in iran, developed a narrative of “returning to the self” within the country's cultural and political context. this discourse became dominant during those decades, shaping various fields of thought, including iranian fiction. one significant cultural work that embodies this ideology is simin daneshvar’s realist novel savushun. in this novel, daneshvar portrays british dominance over different aspects of life in shiraz during the occupation of southern iran to illustrate the threat to the national identity of the local population. through this depiction, she urges readers to rediscover their identity by invoking key elements of iranian culture. this article employs a descriptive analytical method to explore savushun, identifying key signs of xenophobia and the theme of returning to the self. findings reveal how daneshvar emphasizes the dangers posed by foreign interference and cultural domination by highlighting the political and cultural roles of foreigners. moreover, she underscores the threat of western cultural oppression by drawing on elements of iranian identity, including epic and religious stories. daneshvar further strengthens this message by showcasing the historical significance of persian language as a core component of iranian national identity, and by aligning her characters with mythological and religious figures, while referencing historical and religious landmarks. ultimately, the novel is a call for cultural and personal reclamation in the face of foreign dominance.