شگردهای آشنایی زدایی در اشعار احمد شاملو بر اساس مکتب فرمالیسم روسی

آشنایی‌زدایی و هنجارشکنی به‌عنوان یکی از ویژگی‌های برجسته شاعران بزرگ محسوب می‌گردد و می‌توان ادعا کرد بیشتر شاعرانی که توانسته‌اند مبدع جریانی نو در شعر فارسی باشند، بسامد کاربرد آشنایی‌زدایی در شعرشان بیش از دیگر شاعران است. بنابراین بررسی و تحقیق در آشنایی‌زدایی‌های بکارگرفته از سوی یک شاعر و تحلیل نوع هنجارشکنی مد نظر شاعر می‌تواند باعث شناخت بیشتر خواننده از آن شاعر گردد. احمد شاملو یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر فارسی است که دارای سبک شعری منحصر به خود است. در این مقاله انواع آشنایی‌زدایی در شعر شاملو بررسی و تحلیل شده است. جامعه آماری پژوهش، هفت دفتر شعر شاملو شامل (آیدا در آینه، آیدا درخت و خنجر و خاطره، دشنه در دیس، ققنوس در باران، ابراهیم در آتش، مرثیه‌های خاک، شکفتن در مه) است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توجه خاص شاملو به زبان و به کارگیری امکانات گوناگون آن، شعرش را چنان سرشار از گونه‌های مختلف آشنایی‌زدایی و برجسته‌سازی کرده که توانسته است، وزن را که تا زمان وی از ارکان استوار شعر فارسی و مهم ترین عامل برجسته‌سازی به شمار می‌آمد نادیده بگیرد و جای خالی آن را از طریق انواع آشنایی‌زدایی‌ها پر کند. انواع آشنایی‌زدایی در شعر شاملو عبارت‌اند از: آشنایی‌زدایی زبانی که شامل باستان گرایی (آرکائیک) در فعل‌ها و واژگان و عبارات و ترکیب‌ها، آشنایی‌زدایی در ترکیب‌سازی‌ها، آشنایی‌زدایی‌های ادبی که شامل حس‌آمیزی، ایجاز، واج آرایی، تشبیه، استعاره، تشخیص و ... است. شاملو با استفاده از تکنیک هایی همچون باستان گرایی، ترکیب سازی، صور خیال و ...به شیوه ای نوین در شعر فارسی دست یافت. او با استفاده از این تکنیک ها در شعر خود بر غنای شعر سپید افزود و به آن هویت بخشید.

russian formalism and defamiliarization techniques in the poetry of ahmad shamlou

defamiliarization and norm breaking are two of the prominent features of great poets, and it can be argued that most poets who have been able to introduce new trends in persian poetry have used defamiliarization more frequently than other poets. therefore, examining and researching the defamiliarization techniques employed by a poet, along with analyzing their form of norm breaking, can provide the reader with a deeper understanding of the poet and his poetry. ahmad shamlou is one of the most prominent contemporary persian poets, known for his unique poetic style. this article analyzes and examines the various types of defamiliarization in shamlou's poetry by focusing on seven of shamlou's poetry collections: aida in the mirror, aida: tree, dagger, and memory, dagger in the dish, phoenix in the rain, abraham in the fire, elegies of earth, and blossoming in the mist. findings reveal that shamlou's special attention to language and utilization of its various potentials have made his poetry rich with different forms of defamiliarization and foregrounding. he was able to disregard meter, filling that void with various types of defamiliarization techniques. various types of defamiliarization in shamlou's poetry include: linguistic defamiliarization, which encompasses archaism in verbs, words, and expressions; defamiliarization in word compositions; and literary defamiliarization, which includes synesthesia, conciseness, alliteration, simile, metaphor, personification, etc. through techniques like archaism, compound word formation, and imagery, shamlou introduced a novel approach to persian poetry. his use of these techniques enriched modern persian poetry and gave identity to free verse.