بررسی عوامل ابهام زبانی، بلاغی و معنایی در شعر حافظ

در میان شاعران کلاسیک فارسی شاعری که شعر ابهام آمیز را به کمال خود رسانیده، حافظ شیرازی است. حافظ در دیوان خود با بهره گیری از قدرت ،زبان نه صرفاً در مقام کنشی ارتباطی، بلکه در مقام کنشی هستی شناختی ابهام شاعرانه را به سطحی دیگر برکشیده است. ابهام در شعر حافظ به سه بخش ابهام زبانی، بلاغی و معنایی تقسیم می.شود ابهام زبانی شامل ابهام در واژگان و ابهام نحوی است که هر کدام از این دو زیر مجموعه هایی دارد؛ در بخش واژگان واژههای چندمعنا» و نگاه متفاوت شارحان به واژگان به ابهام هنری و ذاتی نزدیک است در بخش نحوی نیز چند نقشی عناصر دستوری» و «ابهام در نهاد جمله» از جمله مواردی مانند «تضاد معنایی در واژه و کاربرد بلاغی صفت» باعث دشواری و پیچیدگی کلام شعر حافظ شده است. ابهام بلاغی با بهره گیری از آرایه های شاخص علم بیان (استعاره، تشبیه و کنایه) و بدیع معنوی ایهام) سعی میکند تا با چندلایه کردن شعر و تاویل پذیری آن ابهام شعر را مضاعف کند. در نهایت ابهام معنایی را داریم که از طریق ابهام ناشی از محتوا ابهام معنایی که شامل دانش و آگاهیهای سیاسی و فرهنگی ... شاعر ،است باعث غنی تر شدن شعر شاعر از نظر معنایی میگردد. شاعر با ادراکی عمیق نسبت به زیست جهان خود و با کوله باری از دانش گذشتگان پیش از خود و با استفاده از بعد تاویلی زبان ابهام را در شعر خود وارد و آن را به مثابه یک امر درونی شعر معرفی کرده و باعث التذاذ هنری مخاطبان شعر میگردد. یافته های تحقیق حاضر نشان میدهد به کارگیری ابهام زبانی، بلاغی و معنایی در حافظ و استفاده مداوم وی از ساحت تاویلی ،زبان باعث پیچیده تر شدن شعر وی شده است، به نحوی که به ندرت میتوان بیت یا غزلی در دیوان حافظ یافت که ابهام زبانی و یا بلاغی و معنایی نداشته باشد. به ویژه این که حافظ میراث دار گرانبهای ادب فارسی است و با بهره گیری از نبوغ و عوامل زبانی، تصویری چندلایه هندسی مبهم و تاویل پذیر از مفاهیم و مضامین شعر فارسی ارائه داده است. بنابراین، حافظ با استفاده از عوامل بلاغی و معنایی صورت بندیهای تازه ای از عناصر درونی شعر و نیز عناصر حیاتی عصر خویش ارائه داده است که پیامد آن گسترش ساحت تاویلی زبان شعر در عصر شاعر بود که در واقع از ابهام موجود در شعر ناشی میشد. روش پژوهش مقاله ی حاضر از نوع توصیفی تحلیلی است

investigating linguistic، rhetorical and semantic ambiguity factors in hafez's poetry

among the classical persian poets, hafez is the poet who has perfected ambiguity in poetry. in his divan, hafez has taken poetic ambiguity to another level by using the power of language as not only a communicative act, but also an ontological one. ambiguity in hafez's poetry is divided into three parts: linguistic, rhetorical and semantic ambiguity. a deep understanding of his world, along with his knowledge of the past, enables the poet to use the interpretive dimension of language to create ambiguity in his poetry and introduce it as an integral aspect of the poem, which results in artistic enjoyment of his audience. findings of the present research show that the use of linguistic, rhetorical and semantic ambiguity in hafez's poetry and his continuous use of the interpretive aspects of language have made his poetry more complex to the extent that it is rare to find a verse or ghazal in hafez's divan that does not have any linguistic, rhetorical, and semantic ambiguity. in particular, hafez is the treasurer of the heritage of persian literature and has presented a multi-layered, geometric, ambiguous, yet interpretable picture of the concepts and themes of persian poetry by using his genius and linguistic elements. therefore, by using rhetorical and semantic components, hafez has presented new formulations of the inner elements of poetry as well as elements of life in his era, which has resulted in the expansion of the interpretive aspect of the language of his poetry.