بازکاوی یک مسئله، در دو مکتب ادبی، هنری و فکری: تحلیل شرّ از دیدگاه مولوی و شکسپیر (مطالعه‌ی موردی: داستان موسی و خضر و نمایشنامه‌ی مکبث)

موضوع «شر» از مهم‌ترین مباحث الهیات و فرهنگ بوده و در ادبیات ملت‌های گوناگون در شیوه‌ها و شگردهای متفاوت ظهور یافته است. آثار مولوی، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین ادیبان و متفکرانِ قرون میانه‌ی اسلامی و شکسپیر شاعر و نویسنده‌ی بزرگ رنسانس، سویه‌های هنری خاصی به این امر الهیاتی بخشیده‌اند که مستعدِ تحلیل و مقایسه، به‌ویژه از منظر بوطیقاییِ تمثیل‌پردازی و نمادشناسی در بستر روایت است. تفاوت‌ در خاستگاه‌های فرهنگی، تاریخی و دینی میان این دو اندیشمند، بالطبع، در شگردهای آن‌‌ها، در مفهوم پردازی‌های مختلف موثر بوده و در آثارشان نمود یافته است. کاسیرر در «فلسفه‌ی صورت‌های سمبلیک»، صور ماتقدم شناخت کانتی را وارد عرصه‌ی تحلیل فرهنگ انسانی کرده و با استفاده از تاریخ‌گرایی هگلی دست به تدوین گونه‌ای تاریخِ شناخت می‌زند که از اسطوره آغاز شده و به اشکال متعالی‌تر شناخت دینی، عرفانی، هنری و علمی می‌رسد. از نظر او، نمادشناسی، تنها نقشه‌ی راه برای مطالعاتِ فرهنگ است. در این میان، مطالعات تطبیقی زمینه‌ی باروری است که می‌توان در آن از چهارچوب نظری کاسیرر یاری گرفت. روش پژوهش حاضر، توصیفی تحلیلی است و بر پایه‌ی نظریه‌ی «اَشکالِ سمبلیکِ شناختِ» کاسیرر فرایند تحقیق پیش می‌رود. هم‌چنین با بهره‌گیری از نظریه‌ی او درباره‌ی تحلیل سازه‌های نمادین در قالب ساخت‌‌های روایی، چگونگی به‌کارگیری شگردهای تمثیل و تراژدی در مفهوم‌پردازی شر در داستان‌های موسی و خضر و مکبث نشان داده می‌شود.

researching an issue in two schools of literature, and art and thought: analyzing evil from the perspective of rumi and shakespeare (case study: the story of moses and al khidr and shakespeare’s macbeth)

the subject of evil is one of the most important topics in theology and culture and has appeared in the literature of different nations in different ways and techniques. rumi's works, as one of the greatest writers and thinkers of the islamic middle ages and shakespeare,, the great poet and writer of the renaissance, have given certain artistic aspects to this theological matter that are prone to analysis and comparison, especially from a poetic point of view in allegory and symbolism in the context of narrative. the differences in cultural, historical and religious origins between these two thinkers,, have been effective in their techniques, in different conceptualizations, and have been reflected in their works. in the philosophy of symbolic forms, cassirer introduced the earlier forms of kantian cognition into the field of analysis of human culture and using hegelian historiography, formulates the forms of the history of cognition that began with myth and reaches to higher forms of religious, mystical, artistic and scientific cognition. for him, symbolism is the only roadmap for the study of culture. comparative studies, meanwhile, is a field of fertility that can be aided by cassirer's theoretical framework. the method of the present research is descriptive analytical and is based on cassirer's theory of symbolic forms of cognition. also, using his theory on the analysis of symbolic structures in the form of narrative constructs, how to use allegorical and tragic techniques in the concept of evil in the stories of moses and khidr and macbeth is shown.