از قصیده تا مثنوی؛ مروری بر مثنوی‌سرایی بهار با تاکید بر «کارنامه زندانِ» او

ملک‌الشعرای بهار، استادِ قصیده فارسی است امّا مثنوی‌های او مجال گسترده‌تری برای طرح موضوعات متنوّع شخصی و اجتماعی و سیاسی و تاریخی و انتقادی فراهم کرده است؛ گواینکه مثنوی‌های بهار با 348 صفحه، حجم قابل توجهی از دفتر شعر او را شامل است‌؛ بنابراین، شخصیّت هنری و کارنامة شعری بهار بی‌ملاحظة این دسته از شعرهایش به درستی قابل ارزیابی نیست. در پژوهش حاضر ضمن پرداختن به هنر مثنوی‌سرایی بهار، چهارده مثنوی این شاعر به اختصار معرفی شده و مثنویِ«کارنامة زندانِ» او نیزکه مفصل‌ترین زندان‌سرودة فارسی است به روش توصیف و تحلیلِ ساختاریِ متن، بررسی و تحلیل شده است. این پژوهش نشان می‌دهد که بهار علاقة خودش را در نوجوییِ شکلیِ شعر، در قالب مثنوی نشان داده و با زبانی متاثر از زبان کوچه و بازار و کاربرد تعبیرات و واژگان زبان گفتار، سطح معتدلی از عناصر ادبیِ تشبیه و تمثیل و تلمیح را در این شعرها به کار آورده امّا، توصیف و روایت و تشبیهِ تمثیل و انواع آن بویژه ضرب‌المثل و کنایه و تلمیح، مهمترین عناصر ادبی در «کارنامة زندانِ» اوست. کارنامة زندان، علاوه برارزش‌های ادبی، دربردارندة اطلّاعات دست اولی در مورد برخوردهای سیاسی و بازداشت‌های مخالفان و منتقدان حاکمیت و وضعیّت زندان‌های ایران و در کل، واجد ارزش‌های جامعه‌شناسیِ تاریخیِ جامعة ایرانی در یک‌صد سالة اخیر است.

from ode to masnavi: a review of bahar's masnavis with an emphasis on his karnameh zendan (prison poems)

malek osh-sho'arā bahār is considered to be one of the masters of persian ode، but his masnavis were a strong means for him to depict various personal، social، political، historical and critical concerns. since bahar's masnavis constitute a significant volume of his poetic works (348 pages)، his artistic personality and poetic performance cannot be properly evaluated if these masnavis are neglected. in the present research، while discussing the poet's art of masnavi writing، fourteen of his masnavis are briefly introduced and his prison poems، which are the most detailed persian prison poems، have been examined and analyzed using descriptive and structural analysis method. this research attempts to show that bahar has expressed his interest for innovation in poetry in masnavi writing. moreover، in his use of a language influenced by street language and terms and phrases of spoken language، he created a moderate level of literary elements such as simile، allegory and allusion in these masnavis. however، description، narrative، simile، allegory and its types، especially proverbs، irony and allusions، are the most important literary elements in his prison poems. apart from their literary value، prison poems contain first-hand information about political strife and arrests of opponents and critics of the government and the state of iran's prisons; in general، they are historically and sociologically valuable for the study of iranian society in the previous century.