نقد ذوقی، مفهوم و تحول آن در نقد و نظریه ادبی در ایران

بسیاری از مفاهیم فلسفی و زیبایی‌شناختی، به‌رغم سادگی اولیه‌شان، در مسیر تکامل خود در قالب عبارات نامصرح با چهره‌های نقابدار در حوزه نقد و نظریه‌ادبی مطرح می‌گردند. یکی از این مفاهیم ذوق و نقد ذوقی است؛ که بویژه بعد از رواج نقد دانشگاهی و بی‌توجهی به شیوه‌های نقادی پیشین، از جمله نقد ذوقی، به اتهام بی‌کفایتی در ارزیابی علمی و روشمند، به دیده حقارت به آن نگریستند، با برچسب‌ها و سرکوب‌های فراوان روبه رو شد و از شیوه نقدهای قابل اتکا کنارگذاشته شد. برای نقد این رویکرد (نگاه منفی و تحقیرآمیز به ذوق و نقد ذوقی)، در این مقاله کوشیده‌ایم به روش تحلیلی و انتقادی، ابتدا به تفاوت‌های نقد ذوقی و نقد علمی، چنانکه در فضای عمومی نقد رایج است بپردازیم و سپس با نقد آراء پیروان و منتقدان هر دو گروه، نشان دهیم که نقد ذوقی، برخلاف قول رایح، یکسره شخصی، ذهنی و عاری از معیار نیست و ازطرفی نقد موسوم به نقد علمی و عینی، برخلاف ادعایش، تماما خالی ازجهتگیری‌های ایدئولوژیک، تعصب‌آمیز و شهودی نیست. نشان داده ایم که علی رغم طرد و تمسخر نقد ذوقی، اولا بسیاری ازمخالفان نقد ذوقی، خود دچارِآن، هستند و ثانیا معیارهای دقیق و مشخصی برای تشخیص نقد ذوقی و همچنین برای نقد علمی و روشمند وجود ندارد زیرا مفهوم ذوق، مفهومی تاریخی، متکثر، پیچیده و دارای مفاهیم و مصادیق گوناگونی است

critique of taste: its concepts and evolution in literary criticism and theory in iran

many philosophical and aesthetic concepts، despite their initial simplicity، are presented in the form of anonymous assertions in the field of criticism and literary theory. one of these concepts is critique of taste which، especially after the spread of academic criticism and the subsequent neglect of traditional methods of criticism، including the critique of taste، was looked down upon due to its inability to evaluate scientifically and methodically. thereafter، it was bitterly criticized as a reliable touchstone and a trustworthy method of criticism and was، therefore، abandoned. in order to critically examine the negative and derogatory view toward critique of taste، in this article we have tried to analyze the differences between the critique of taste and academic criticism. by criticizing the opinions of followers and critics of both groups، it becomes evident that contrary to the popular opinion، critique of taste is not completely personal، subjective and devoid of criteria. on the other hand، scientific/objective criticism is found to be tainted with ideological، biased and intuitive outlooks. findings suggest that despite the rejection and ridicule of critique of taste، firstly، many opponents of critique of taste are also caught up in it، and secondly، there are no precise criteria for distinguishing critique of taste from the so-called academic criticism. this is because the concept of taste is a complex historical concept and includes various features.