بررسی ویژگی‌های سوررئالیسم در روایت با تمرکز بر ویژگی‌های خیال سوررئالیستی در رمان خیال‌باز اثر احمد حسن‌زاده

سوررئالیسم یکی از مکاتب مهم هنری و ادبی است که درنیمه ی اول قرن بیستم شکل گرفت و به زودی توانست جایگاه ویژهای در میان اهالی هنر و ادبیات کسب نماید. . تاکید بر ناخودآگاه، تلاش برای کشف و آزادسازی نیروهای نهفتة درون و تمرکز بر به‌هم‌ریختن مرز واقعیت و خیال از مهم‌ترین اصول این مکتب محسوب می‌شود که بیشتر در شعر قابلیت بروز دارد. نتیجة این امر نیز به‌شکل بزرگداشت شعر و تحقیر رمان، در مانیفست این مکتب انعکاس یافت. اما به‌مرور و با ورود برخی از چهره‌های سرشناس سوررئالیسم در عرصة نگارش انواع روایت، این سوال جدی مطرح گردید که روایت سوررئالیستی واجد کدام ویژگی‌های خصیصه‌نماست؟ آیا این ویژگی‌ها در فرم روایت متجلی می‌شود یا در محتوا؟ ناگفته پیدا بود که تاکید بر ناخودآگاه و شگردهایی همچون جریان سیّال ذهن، ناگزیر فرم روایت سوررئالیستی را تغییر خواهد داد؛ اما مسئله اینجاست که این موضوع در بیشتر رمان‌های مدرن و پسامدرن نیز به چشم می‌آید. پس امکان تشخیص سوررئالیستی‌بودن روایت، تنها با تمرکز بر فرم قابل تشخیص نبود. وجود این دغدغه باعث شد تا در این پژوهش که به روش تحلیلی-توصیفی نوشته شده است، تلاش شود تا با تمرکز بر متن رمان خیال‌باز از احمدحسن‌زاده، ویژگی‌های روایت سوررئالیستی بررسی شود. نتایج نشان‌ می‌دهد، وجود مولفه‌هایی همچون خیال‌ورزی که باعث درهم‌ریختن مرز خیال‌و‌واقعیت و ساخت واقعیت برتر شده است، پررنگ‌بودن نقش رویا و مکاشفه در متن، تاثیر تخدیر شخصیت اصلی بر کنش‌های روایی و تاکید ویژه بر جنون او، ویژگی‌های عمده‌ای محسوب می‌شوند که رمان خیال‌باز را به یک اثر روایی سوررئال مبدّل ساخته‌اند. ویژگی‌هایی که بیش از آنکه مربوط به فرم روایت باشند، در محتوا متجلّی شده‌اند.

examining the characteristics of surrealist fantasy in ahmad hassanzadeh's khial baz

surrealism is one of the important literary schools of the 20th century. due to its specific principles، surrealism was first considered to be a school suitable for poetry. over time، however، some famous surreal artists produced different kinds of narratives which raised a serious question: what are the characteristic features of surrealist narratives? there was no doubt that the emphasis on the unconscious and techniques such as stream of consciousness would inevitably change the form of surrealist narrative، an issue that can be seen in most modern and post-modern narratives. therefore، it is impossible to consider the surreal aspects of the narrative by focusing only on the form. to investigate the characteristics of surrealist narrative، therefore، we attempted to focus on ahmad hasanzadeh's khial baz through an analytical-descriptive method. findings suggest that the presence of elements such as fantasy have blurred the boundary between dream and reality and resulted in the construction of a meta-reality: the prominent role of sleep and revelation in the text، the effect of drug use on narrative actions and special emphasis on the madness of the main character are major features that have contributed to the surreal atmosphere of the narrative.