بررسی تحلیلی و تطبیقی مفهوم قشربندی اجتماعی از منظر مارکس و قرآن؛ شباهت‌ها و تفاوت‌ها

این پژوهش به بررسی تطبیقی مفهوم قشربندی اجتماعی از منظر قرآن و کارل مارکس پرداخته است. مارکس بر این باور است که ساختار اقتصادی جامعه، به‌ویژه مالکیت بر ابزار تولید، تعیین‌کننده اصلی روابط اجتماعی و شکل‌گیری طبقات مختلف است. در مقابل، قرآن کریم قشربندی اجتماعی را بر اساس معیارهای معنوی می‌سنجد. اهمیت این پژوهش در ارائه دیدگاهی انتقادی است که موجب شناخت بهتر از مبانی دینی در خصوص طبقات اجتماعی می‌شود. سوال تحقیق آن است که معیارهای قشربندی اجتماعی از منظر مارکس و قرآن چیست و با توجه به ویژگی‌های هر دیدگاه، چه تاثیراتی بر جامعه دارند؟ فرضیه این پژوهش بر آن است که دیدگاه قرآن با تاکید بر عدالت اجتماعی و تفاوت‌های اکتسابی و غیر اکتسابی، در برخی موارد با قشربندی طبقاتی مارکس هم‌پوشانی دارد و در برخی دیگر، تفاوت‌های قابل‌توجهی وجود دارد. هدف تحقیق، دستیابی به درکی عمیق‌تر از تقابل یا تقارن دیدگاه‌های مارکسیستی و قرآنی درباره قشربندی اجتماعی است. روش تحقیق به‌صورت تحلیلی- تطبیقی و با استفاده از تفسیرهای قرآنی و منابع جامعه‌شناختی صورت می‌گیرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مارکس و قرآن هر دو به وجود نابرابری اجتماعی اذعان دارند؛ اما ریشه‌های این نابرابری را متفاوت می‌بینند. مارکس بر نقش اقتصاد در شکل‌گیری طبقات تاکید دارد، درحالی‌که قرآن بر اهمیت ارزش‌های اخلاقی و معنوی در ایجاد جامعه‌ای عادلانه تاکید می‌کند. مارکس راه‌حل را در انقلاب اجتماعی می‌بیند، درحالی‌که قرآن بر عدالت اجتماعی، انصاف و مبارزه با ظلم به‌صورت فردی و جمعی تاکید دارد.

analytical and comparative study of the concept of social stratification: the qur’anic approach and karl marx’s theory

this study presents a comparative examination of the concept of social stratification from the perspectives of the qur’an and karl marx. marx holds that the economic structure of society—particularly ownership of the means of production—is the primary determinant of social relations and the formation of different classes. in contrast, the holy qur’an evaluates social stratification based on spiritual and moral criteria. the significance of this research lies in offering a critical viewpoint that deepens the understanding of religious foundations concerning social classes. the research question asks what the criteria of social stratification are from the viewpoints of karl marx and the qur’an, and how, considering the characteristics of each, these perspectives influence society. the hypothesis suggests that the qur’anic view, with its emphasis on social justice and the distinction between acquired and non-acquired differences, partially overlaps with marx’s class-based stratification while differing considerably in other respects. the study aims to achieve a deeper understanding of the points of convergence or divergence between marxist and qur’anic conceptions of social stratification. the research method is analytical and comparative, drawing on qur’anic exegeses and sociological sources. the findings indicate that both karl marx and the qur’an acknowledge the existence of social inequality, yet they interpret its origins differently. marx emphasizes the role of the economy in class formation, whereas the qur’an underscores the significance of moral and spiritual values in establishing a just society. while marx envisions social revolution as the remedy, the qur’an emphasizes social justice, fairness, and the struggle against oppression on both individual and collective levels.