موانع فردی و اجتماعی نیکوکاری از دیدگاه قرآن کریم

شیوه حل مسائل اجتماعی و عمومی یکی از موضوعات اولویت‌دار در حوزه‌ی پژوهش‌های کاربردی است. نیکوکاری از جمله مفاهیم ارزشمندی محسوب می‌شود که در آموزه‌های دینی، به‌ویژه در قرآن کریم، مورد توجه و سفارش قرار گرفته است. به صراحت قرآن کریم، مومنان واقعی کسانی هستند که همواره می‌کوشند خود را به صفات احسان و نیکوکاری آراسته سازند. نیکوکاری که انجام یک فعل خیر است، مصادیق بسیار گسترده‌ای دارد و در منابع اسلامی از آن با عنوان «احسان» یادشده است. نمونه‌هایی از این مصادیق شامل کمک‌های مالی و مادی و همچنین ساخت بناهای عمومی و عام‌المنفعه است؛ ازاین‌رو مفهوم نیکوکاری کارکردهای فراوانی در زمینه‌های فردی، اجتماعی، فرهنگی و معنوی دارد. بااین‌حال، همواره مسائلی وجود دارند که مانع انجام کار خیر می‌شوند. این عوامل بازدارنده گاه جنبة فردی و گاه جنبه‌ی اجتماعی دارند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در آموزه‌های دینی به‌ویژه قرآن کریم، عواملی مانند بخل، تکبر و فرومایگی به‌عنوان موانع فردی نیکوکاری معرفی‌شده‌اند و عواملی مانند تعریف نادرست نیکوکاری، عدم وجود فرهنگ اعتماد در بین افراد و نهاده‌ای جامعه، اختلافات و تفرقه‌های اجتماعی و دینی به‌عنوان موانع اجتماعی معرفی‌شده‌اند. در مقاله‌ی حاضر این مسئله به‌عنوان یک پرسش اساسی، با استناد به قرآن کریم مورد کاوش قرارگرفته است. پژوهش پیش رو با بررسی منابع کتابخانه‌ای و به روش توصیفی-تحلیلی انجام‌شده و هدف آن، بررسی موانع اجتماعی و فردی نیکوکاری از دیدگاه قرآن است

individual and social impediments to benevolence from the perspective of the holy qur’an

the manner of addressing social and public issues is among the priority topics in the field of applied research. benevolence is one of the esteemed concepts that, within religious teachings—particularly in the holy qur’an—has been emphasized and enjoined. according to the explicit statements of the holy qur’an, true believers are those who constantly strive to adorn themselves with the qualities of benevolence and righteousness. benevolence, understood as the performance of virtuous deeds, encompasses a wide range of manifestations, and in islamic sources it is referred to as iḥsān. examples of such instances include financial and material assistance as well as the construction of public and charitable institutions. thus, the concept of benevolence has extensive functions in individual, social, cultural, and spiritual domains. nevertheless, there are always factors that hinder the performance of virtuous acts. these deterrent factors sometimes assume an individual aspect and at other times a social one. the findings of the study indicate that in religious teachings—particularly in the holy qur’an—factors such as miserliness, arrogance, and baseness are identified as individual obstacles to benevolence. likewise, factors such as the misdefinition of benevolence, the absence of a culture of trust among individuals and within social institutions, as well as social and religious disputes and divisions, are identified as societal obstacles. in the present article, this issue is examined as a fundamental question with reference to the qur’an. the study has been conducted through library sources and by employing a descriptive-analytical method, with the aim of examining the individual and social obstacles to benevolence from the perspective of the qur’an.